Xülasə: Qlobal iqtisadiyyatın kənd təsərrüfatı, sənaye və ticarət sektorlarında, digərləri ilə yanaşı, turizm həlledici fəaliyyət kimi qiymətləndirilir. Bütün ziyarətçi axınının əsas hərəkətverici qüvvəsi turizmin özünün əhatə dairəsi və müxtəlifliyi, həmçinin bu komponentlərin əhəmiyyəti və həqiqiliyidir. Turistlər üçün şans yaratmaq üçün daxil olan bütün komponentlər ərazinin turizm potensialını formalaşdırmaq üçün birləşdirilə bilər. Bu müxtəlif sənayenin əsas elementlərinin xülasəsi, turizmin paylanması, nəqliyyat, qonaqpərvərlik və turizmin idarə edilməsidir. Turizmin dünya xalqları üçün bir çox üstünlüklərini daha yaxşı başa düşmək üçün bu araşdırmada səyahətdən istifadə ediləcək. Beynəlxalq turizm milli sərhədləri keçən turizmdir. Qloballaşma turizmi məşhur qlobal istirahət fəaliyyətinə çevirdi. Ümumdünya Turizm Təşkilatı turistləri "istirahət, işgüzar və digər məqsədlər üçün ardıcıl bir ildən çox olmayan adi mühitdən kənar yerlərə səyahət edən və orada qalan insanlar" kimi müəyyən edir. Ümumdünya Turizm Təşkilatı hesablamalarına görə, eyni vaxtda 500 000-ə qədər insan uçuşda olur.
Açar sözlər: Beynəlxalq turizm səyahətləri, beynəlxalq turizm gəlirləri, turizmin dinamikası, turizm sənayesi,turizm axınları
Xülasə: Şarm əl-Şeyx turizm sənayesinin inkişafı sayəsində kəskin şəkildə dəyişmişdir və bu, yerli və milli iqtisadiyyatlar üçün dərin təsirlərə malik olmuşdur. Bu məqalə, turizmin Şarm əl-Şeyxdə iqtisadi artım və inkişafa necə təkan verdiyini, onu mütevazi bir balıqçılıq kəndindən qlobal turist təyinatına çevirdiyini araşdırır. Sənayenin birbaşa töhfələri, məsələn, iş imkanları və infrastruktur inkişafı kimi məsələlər, həmçinin Misirin ÜDM və xarici valyuta ehtiyatlarına daha geniş təsirləri incələnir. Məqalə, həmçinin regionun turizmə güclü asılılığından qaynaqlanan çətinlikləri, məsələn, ətraf mühitin deqradasiyası və geosiyasi və qlobal iqtisadi dəyişikliklərə həssaslığı vurğulayır. Bu çətinliklərə cavab olaraq, tədqiqat strateji iqtisadi müxtəlifləşdirməni təklif edir, yenilənən enerji, akuakultura və texnologiya sənayesi kimi potensial sektorları araşdırır. Bu keçidə kömək etmək üçün əhatəli siyasət çərçivəsi təklif edilir, məqsəd iqtisadi davamlılığı artırmaq və davamlı artımı təmin etməkdir. Bu təhlil yerli və beynəlxalq tədqiqatlar silsiləsi ilə dəstəklənir və cari məlumatları və tarixi perspektivləri təqdim edərək, iqtisadi dinamikalarını dərindən başa düşməyə imkan verir.
Açar sözlər: şarm əl-şeyx, iqtisadi təsir, davamlı turizm, iqtisadi inkişaf
Xülasə: Müasir dünya müxtəlif hadisələrin və fəaliyyətlərin təsiri altında sürətlə dəyişir, sosial və iqtisadi həyatın müxtəlif aspektlərinə təsir edir. İstiqamətlər, istər turistik yerlər, istər şəhərlər, istərsə də rayonlar, öz inkişaflarını stimullaşdırmaq vasitəsi kimi tədbirlərin təşkilindən və keçirilməsindən fəal istifadə etməyə başlayıblar. Sosial dinamika və iqtisadi artım üçün güclü vasitə kimi tədbirlər turizmi təşviq edə, iqtisadi artımı stimullaşdıra, destinasiya haqqında məlumatlılığı artıra, mədəni mübadiləni təşviq edə, sosial əlaqələri gücləndirə və insanlar arasında qarşılıqlı əlaqə üçün yeni imkanlar yarada bilər. Mədəniyyət, musiqi, yemək, moda və kino festivalları, idman yarışları, konfrans və sərgilər kimi müxtəlif növ hadisələr turistlərin və investorların cəlb edilməsində, yerli biznesin gəlirlərinin artırılmasında və yeni iş yerlərinin açılmasında mühüm rol oynayır. Bundan əlavə, hadisələr infrastrukturun inkişafına və yerli sakinlərin həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına töhfə verir, istiqamətlərin davamlı inkişafı üçün əlverişli mühit yaradır. Bu məqalədə biz hadisələrin konsepsiyasına və növlərinə, onların mənasına və istiqamətlərin sosial-iqtisadi inkişafina necə təsir edəcəyinə baxacaq, həmçinin hadisələri böyümə və inkişafı stimullaşdırmaq üçün effektiv vasitəyə çevirən əsas aspektləri müəyyən edəcəyik. Dünyanın müxtəlif yerlərində uğurlu hadisələrin müxtəlif nümunələrini nəzərdən keçirərək, biz hadisələrin idarə edilməsinə strateji yanaşmanın əhəmiyyətini və onun müsbət sosial və iqtisadi dəyişikliklər üçün potensialını vurğulayacağıq.
Açar sözlər: istiqamətlərin inkişafı, hadisə (events) tədbirləri, təşkilat, turist axını, iqtisadi effekt, mədəni mübadilə, davamlı inkişaf
Xülasə: Bu məqalə Azərbaycan Respublikasında fəaliyyət göstərən otellər və restoranlar üzərində idman tədbirləri turizminin təsirini araşdırır. Əsas idman tədbirlərinin bu müəssisələrə gətirdiyi iqtisadi faydalar, çətinliklər və strateji üstünlüklər haqqında geniş məlumat verir. Tədqiqat, əhəmiyyətli idman tədbirləri zamanı gəlir, doluluq nisbətləri və müştəri məmnuniyyətindəki dəyişiklikləri qiymətləndirmək üçün həm keyfiyyət, həm də kəmiyyət məlumatlarından istifadə edir. Nəticələr göstərir ki, qonaqpərvərlik sektoru üzərində əhəmiyyətli müsbət təsir, xüsusilə gəlir artımı və beynəlxalq görünürlüyün artırılması ilə müşahidə olunur. Lakin infrastrukturun gərginliyi və xidmət keyfiyyətinin dəyişməsi kimi çətinliklər də vurğulanır. Məqalə, Azərbaycanda otellər və restoranlar üçün idman tədbirləri turizminin faydalarını maksimum dərəcədə artırmaq üçün strateji tövsiyələrlə tamamlanır. Azərbaycanın beynəlxalq idman tədbirləri üçün mərkəz olaraq özünü getdikcə daha çox möhkəmləndirdiyi bir kontekstdə, yerli qonaqpərvərlik sənayesinə xüsusi təsirləri anlamaq vacibdir. Formula 1 Qran Prisi, Avropa Oyunları və müxtəlif beynəlxalq futbol matçları kimi böyük idman tədbirləri dünyanın hər yerindən xeyli sayda ziyarətçi cəlb edir. Bu turist axını, yerli otellər və restoranlar üçün tələbin artmasından faydalanmaq üçün unikal bir fürsət yaradır. İdman tədbirləri turizminin iqtisadi faydaları çoxşaxəlidir. Otellər, ümumiyyətlə yüksək qiymətlərlə daha yüksək doluluq nisbətlərinə malikdirlər ki, bu da ümumi gəliri artırır. Restoranlar da bu artan müştəri axınından faydalanır, bir çox müəssisələr bu tədbirlər zamanı satışlarında artım olduğunu bildirirlər. Üstəlik, yüksək səviyyəli tədbirlərə ev sahibliyi etməkdən qaynaqlanan beynəlxalq görünürlük, Azərbaycanın qonaqpərvərlik xidmətlərinin qlobal nüfuzunu artıra bilər və gələcək turistləri cəlb edə bilər. Lakin, idman tədbirləri zamanı tələbin artması bir sıra çətinlikləri də özündə gətirir. Əsas məsələlərdən biri infrastrukturun gərginliyidir. Mövcud obyektlər, ziyarətçilərin ani və əhəmiyyətli artımını qəbul etməli və bu da izdiham və lojistik çətinliklərə səbəb ola bilər. Bundan əlavə, bu pik zamanlarda xidmət keyfiyyətinin qorunması da bir narahatlıq doğurur. Otellər və restoranlar, işçilər və resurslar üzərində artan təzyiqə baxmayaraq, davamlı və yüksək keyfiyyətli xidmət göstərə bilməlidirlər. Tədqiqat, gəlir və doluluq nisbətlərinin kəmiyyət məlumatlarının təhlili ilə müştəri məmnuniyyəti sorğuları və sənaye iştirakçıları ilə müsahibələrdən keyfiyyət qiymətləndirmələrini birləşdirən qarışıq metodlardan istifadə edir. Kəmiyyət məlumatları maliyyə təsirinin aydın bir mənzərəsini təqdim edərkən, keyfiyyət məlumatları əməliyyat çətinlikləri və idman tədbirləri zamanı müştəri təcrübələri haqqında məlumat verir. Nəticələr göstərir ki, əsas idman tədbirləri zamanı Azərbaycan otelləri doluluq nisbətlərində 30-50% artım, müvafiq olaraq otaq qiymətlərində də artım görür. Restoranlar, gündəlik gəlirlərini ikiqat artıraraq oxşar artım nisbətlərini bildirirlər. Bu iqtisadi faydalar, beynəlxalq görünürlük və marka nüfuzunun artması kimi maddi olmayan qazanc ilə tamamlanır. Bu müsbət nəticələrə baxmayaraq, tədqiqat bir neçə sahəni inkişaf etdirməyi tövsiyə edir. İnfrastrukturun gərginliyi təkrarlanan bir problemdir və bu, obyektlərin genişləndirilməsi və təkmilləşdirilməsinə strateji sərmayələrin lazım olduğunu göstərir. Üstəlik, pik zamanlarda xidmət keyfiyyətinin qorunması, müştəri məmnuniyyəti və uzunmüddətli nüfuzun saxlanması üçün vacibdir. Bu problemi həll etmək üçün təlim proqramları və müvəqqəti işçilərin işə götürülməsi həll yolları kimi tövsiyə olunur. Nəticə olaraq, məqalə, Azərbaycanın otelləri və restoranları üçün idman tədbirləri turizminin faydalarını maksimum dərəcədə artırmaq üçün bir neçə strateji tövsiyələr təqdim edir. Bunlara infrastruktur təkmilləşdirmələrinə sərmayə qoymaq, xidmət keyfiyyətini artırmaq üçün işçi heyəti təlimləri və tədbirlərin davamlı müsbət təsirlərini təmin etmək üçün beynəlxalq marketinq imkanlarından istifadə daxildir. Bu sahələrə diqqət yetirməklə, Azərbaycan qonaqpərvərlik sənayesi idman tədbirləri turizminin artan trendindən daha yaxşı faydalana və davamlı böyümə və inkişafı təmin edə bilər.
Açar sözlər:Turizm sektoru, idman tədbirləri, otellər
Xülasə: İnformasiya texnologiyaları son on ildə inkişaf edərək artıq bank sisteminə, elmi araşdırmaya, jurnalistikaya, təhsilə, iş həyatına, səyahətə və bunlar kimi bir çox sahəyə yön verməkdədir. Bu inkişafın məhsulu olan, virtual mühitdə biznesdə yeni norma və prinsipləri olan bir tədqiqat sahəsinə və liberal iqtisadiyyatın əsas meyarına çevrilmişdir.E-bizneslə (elektron biznes) geniş anlayışdır həmçinin ticarətlə bərabər internetdə olan bütün xidmətlər, virtual əməliyyatlar və virtual biznes tərəfadaşlıqları daxildir. E-ticarət (elektron ticarət) isə e-biznesdən fərqli olaraq yalnız satın alma, internet vasitəsi ilə məhsulların, informasiyanın və xidmətlərin köçürülməsi daxildir. E-ticarətə biznes tərəfdaşlığı, müştərilər arası mübadilə də daxildir. Məqalədə elektron biznesin inkişafının dünyaya nələr qazandıracağı və ayrı-ayrı ölkələrdə e-ticarət ncə inkişaf edir, bunun təhlili aparılacaq. Və məqalədə hər bir ölkənin davamlı inkişafının hərəkətverici qüvvəsi kimi elektron biznesin iqtisadiyyata təsirinin öyrənilməsinin vacibliyi əsaslandırılır. Elektron biznesin inkişafının iqtisadiyyata müxtəlif səviyyələrdə təsir xüsusiyyətləri araşdırılır. Habelə elektron biznesin inkişaf səviyyəsini təmin edən obyektiv və subyektiv amillər tədqiq edilir. Azərbaycanda elektron biznesin inkişafını sürətləndirən və ona mane olan amillər təhlil edilməklə, bu sahədə müvafiq təkmilləşdirici təkliflər irəli sürülür.
Açar sözlər:e-ticarət, e-biznes, elektron kommersiya,ölkə iqtisadiyyatı
Xülasə: Ölkəmizin iqtisadiyyatı səmərəli idarə edilməsi xüsusilə maddi, maliyyə, əmək və başqa xammal və ehtiyatların təmin olunması səviyyəsindən asılıdır. Böyük miqdarda müxtəlif məhsulların bir məkanda cəmləşməsi üçün infrastruktur adlanan sistemdən istifadə edilir. Respublika iqtisadiyyatında bazar təsərrüfatı prinsiplərinin bərpa olunması üçün həyata keçirilən sosial, o cümlədən iqtisadi islahat çərçivəsində iqtisadiyyatımızın infrastruktur təminatı problemini və bazar münasibətləri sisteminin təşkilində bazar infrastrukturun rolunun artması kimi məsələnin araşdırılması mühüm aktuallıq və önəmlilik kəsb edir. Kommersiya müəssisələrində marketinq fəaliyyətinə təsir edən ətraf mühit amillərinin və öz imkanlarının təhlili, marketinqin məqsədinin müəyyən edilməsi, həmçinin mar¬ke¬tinq fəaliyyətinin istiqamətləri üzrə qərarların qəbulu və onların həyata keçiril¬mə¬si üzrə tədbirlər müstəsna əhəmiyyətinə malikdir. Bu işdə marketinq planlaşdırması mühüm rol oynayır. Kommersiya müəssisəsində marketinqin planlaşdırılması prosesi onun realizasiyası üzrə ardıcıl mərhələ və əməliyyatların, yerinə yetirilən hərəkətlərin cəmidir. Belə ki, marketinqin planlaşdırılması strateji marketinq planlaşdırılması və illik marketinq planlaşdırılması formasında özünü birüzə verir. Kommersiya müəssisəsində strateji marketinq planlaşdırılması müəssisənin məqsədi, imkanları və ehtiyatları arasında, həmçinin onlarla bazar imkanları arasında uzunmüddətli sabit tarazlıq yaradılması və bu tarazlığın saхlanması üzrə idarəetmədər ibarətdir. Məqalədə müəyyən edilmişdir ki, кommersiya müəssisələrində biznes-proseslərin uğurla həyata keçirilməsi üçün əsas metodiki üsullar dəqiqləşdirilməli və tədqiqatın müvafiq metodikası işlənib hazırlanmalıdır. Hazırki dövrdə çoxlu sayda yanaşmalar və müəssisələrin biznes-proseslərinin tədqiqinin onlarla metodikaları mövcuddur. Ancaq kommersiya müəssisələri üzrə biznes-proseslərin tədqiqinin vahid metodikasının işlənib hazırlanması sahəsində konkret tədqiqatlar praktiki olaraq aparılmamışdır. Bizim fikrimizcə, bu mürəkkəb problemin həlli üçün kommersiya müəssisələrində biznes-proseslərin tədqiqi metodikalarının işlənib hazırlanması sferasında bir sıra mərhələli işlər aparılmalıdır.
Açar sözlər:biznes-proses, kommersiya müəssisələrinin əsas fəaliyyət göstəriciləri, Tableau of board,- BS metodologiyası, kommersiya müəssisələri , biznes-proseslərinin planlaşması
Xülasə: Kapitalın cəlb edilməsi inkişaf etməkdə olan ölkələrdə müəssisələrin ən çox üzləşdiyi əsas problemlərdən biridir. Həmin problemi həll etmək üçün ya bazara qiymətli kağızlar buraxırlar, ya da maliyyə qurumlarından borc götürürlər. İnkişaf etməkdə olan ölkələrdə səhm və istiqraz bazarı yaxşı inkişaf etmədiyi üçün bəzən müəssisələr inkişaf üçün kifayət qədər kapital cəlb etməkdə çətinlik çəkirlər. Buna görə də müəssisələr beynəlxalq investorlar və maliyyə institutları axtarırlar. Məqalədə əsasən xarici kapitalın 2 növü, yəni portfel investisiyaları və beynəlxalq maliyyə təşkilatlarından alınan borclar araşdırılır. Məqalədə həm portfel investisiyalarının, həm də borclanmaların üstünlükləri və çatışmazlıqları təhlil edilir, real vaxt nümunələri verilir və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə müəssisələr üçün ən uyğun olanı müəyyən etmək üçün müqayisəli təhlil aparılır. Bundan əlavə, inkişaf üçün ən yaxşı strategiyanın seçilməsinə kömək etmək üçün inkişaf etməkdə olan ölkələrdə fəaliyyət göstərən müəssisələr üçün ən yaxşı strategiya real dünya nümunələrinə istinadla müzakirə edilir.
Açar sözlər:: portfel investisiyaları, alınan borclar, inkişaf etdirməkdə olan ölkələr, xarici kapital, müqayisəli analiz
Xülasə: Rusiya XX əsrin əvvələrindəki ictimai-siyasi vəziyyətdən sui-istifadə edərək qardaş Türkiyəyə qarşı daim təxribatlar törətmişdir. “Ərzincan Sovet Respublikası”nın bu təxribatın demək olar ki, başlanğıcı olmuşdur. Sonradan Türkiyə və Sovet Rusiyasının eyni düşmənə, Antantaya qarşı mübarizə aparması onların yaxınlaşmasına səbəb olmuşdur. Bundan sui-istifadə edərək Bolşeviklər Türkiyə milli-azadlıq hərəkatının yönün dəyişmək, Türkiyəni sovetləşdirməklə öz təsiri altına salmağa çalışırdı. Bu məqalədə Rusiyanın köməkliyi Türkiyənin qoynunda təxribat yuvası olan ilə “Ərzincan Sovet Respublikası (1916-1921)”nın fəaliyyətindən bəhs edilir. Seperatçı erməni qüvvələrinin rəhbərlik etdiyi bu sovet respublikası 1921-ci ildə Türkiyə ordusu tərəfindən məğlub edilmişdir.
Açar sözlər:sovet rejimi, bolşevik, müqavilə, I Dünya müharibəsi, Rusiya, Türkiyə
Xülasə: Qərbi Avropa regionu əsasən sosial-iqtisadi, siyasi, hüquqi və demokratik tərəqqi yolu keçmiş ölkələri bir arada toplayan mühüm coğrafi və geostrateji məkan kimi əməkçi miqrantların diqqətini cəlb edir. BMT-nin müəyyən etdiyi statistik göstəriciyə nəzər salsaq, regiona dünyanın 11 ölkəsinin – Avstriya, Belçika, İngiltərə, Almaniya, İrlandiya, Fransa, İsveçrə, Niderland, Lixtenşteyn, Lyuksemburq, Monakonun daxil olduğunu görərik. Azərbaycan Respublikası dövlət müstəqilliyinin bərpasından ötən dövr ərzində adları qeyd olunan Avropa ölkələrilə diplomatik münasibətlər qurmuşdur. Həmin coğrafi məkan bəzi hallarda mərkəzi Avropa regionu kimi də tanınır və əməkçi miqrantların üz tutduqları ölkələr sırasında ilk yerdə durur. Qlobal xarakter daşıyan miqrasiya əlaqələri Azərbyacan Respublikası üçün əməkdaşlıq baxımından əhəmiyyətli sahələrdən biridir. Təbii proses kimi miqrasiya Azərbaycanda milli qanunvericilik əsasında yüksək səviyyədə tənzimlənir. Respublikanın çoxtərəfli və ikitərəfli əsaslarda əlaqələrinin qurulması və inkişafında Dövlət Miqrasiya Xidməti (DMX) mühüm rola malikdir. Hazırda ümumavropa məkanında baş verən proseslər miqrasiya kimi həssas sahəyə də təsirsiz ötüşmür. Aparılan təhlillər göstərir ki, Azərbaycan Respublikasının Qərbi Avropa ölkələri ilə qurulan miqrasiya əlaqələri milli tarixşünaslıq, bilavasitə dövlətin xarici siyasəti üçün aktuallıq kəsb edir. Azərbaycan yuxarıda adları çəkilən ölkələrlə aktiv miqrasiya əlaqələrinə malik olmasa da diplomatik, iqtisadi münasibətlərin qurulması fonunda mövcud sahənin inkişaf etdirilməsi prioritet olaraq qalır. Azərbaycanın miqrasiya sahəsində xüsusilə: Almaniya, Fransa, Belçika, Niderland, İsveçrə və Avstriya ilə qurduğu əlaqələr son illər bir qədər də irəliləmiş və əməkdaşlıq üçün əsas yaratmışdır. Məqalədə Azərbaycan Respublikasının qeyd olunan ölkələrlə miqrasiya əlaqələrinin bəzi vacib aspektləri tədqiqat obyektinə çevrilmişdir. Göstərilən on bir dövlətin bəziləri ilə Azərbaycan arasında qurulan miqrasiya əlaqələrinin ölkə tarixşünaslığı və xarici siyasəti üçün əhəmiyyəti öz əksini tapmışdır. Mövzunun elmi-nəzəri təhlili tədqiqat işinin bitmədiyini, gələcək araşdırmalara cəlb olunacağını göstərir.
Açar sözlər:Azərbaycan, Qərbi Avropa, miqrasiya, əlaqələr, region, miqrant, coğrafiya, geosiyasi
Xülasə: 1878-ci il Berlin müqaviləsinin imzalanmasından sonra dünyanın böyük gücləri Cənubi Qafqazla daha yaxından maraqlanmağa başladılar. İlk dəfə olaraq bölgədə böyük güclərin mandat hakimiyyətinin yaradılması fikri də məhz buradan ortaya çıxdı. Bölgədə “mandat” hakimiyyətinin yaradılması fikri buraya təyin edilməmiş güclərin gəlişini də təmin etdi. Bu güclər missioner qruplar idilər. Protestantlıq, katoliqlik və ortodoksluq (pravoslavlıq) adıyla fəaliyyət göstərən çox sayda radikal xristian təşkilatların bölgəyə axını başladı. Onlar bu coğrafiyada fəaliyyət göstərməklə özlərinə tərəfdaş güc yaratmaq istəyirdilər. Bu baxımdan həmin dövrdə qeyd olunan təşklilatlar ərazidəki mövcud siyasi və hərbi vəziyyəti dəyərləndirib ona uyğun addım atmağa çalışırdılar. Bu məsələlərin gedişatı onu göstərirdi ki, missioner qruplar Qafqaz və bu coğrafiyada yerləşən dövlətlərin siyasi təcrübəsizliyindən daim öz mənfəətləri üçün istifadə etmişlər. Onlar fəaliyyətlərini genişləndirmək məqsədlə hamilik etdikləri tərəfdarlarını dəstəkləyirdilər. Onlara görə mandat dövlət anlayışı buradakı dövlətləri öz təsir dairəsinə salmaq və onları asanlıqla idarə etmək fikrini ifadə edirdi. Ümumiyyətlə məqalədə Qafqaz və bu ərazilərdə mandat hayimiyyətin yaradılmasına cəhd və bu işin fəaliyyət istiqamətləri təfsilatlı araşdırılır. Eləcə də məqalədə XX əsrin əvvəllərində dünyadakı böyük güclərin Cənubi Qafqaz uğrundakı mübarizəsi, eyni zamanda Cənubi Qafqaz komissarlığının, Cənubi Qafqaz Federativ Respublikasının, Cənubi Qafqaz Seyminin və milli dövlətimiz-Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin yaranması, inkişafı və süqutu, həmçinin Böyük Güclərin bu coğrafiyaya sahiblənmək istəkləri ilə bağlı məsələlər ətraflı şəkildə tədqiq, təhlil və şərh olunmuşdur.
Açar sözlər:Cənubi Qafqaz, mandat dövlət, Osmanlı dövləti, Avropa imperialistləri, Bakı Soveti, Azərbaycan Xalq Cumhuriyyəti, ingilis komandanlığı, Qafqaz İslam Ordusu
Xülasə: İncəsənət sahəsində sərgi mühüm yerlərdən birini tutur. Muzeylər mədəni-tarixi irslə bağlı sərgilərin təşkili və keçirilməsi ilə mühüm maarifləndirici və tərbiyəvi funksiyaları yerinə yetirir. Tarixən incəsənətlə bağlı nəzəriyyələr, həmçinin kuratorluq təcrübəsi muzey sərgilərinin keçirilməsinin müasir cəmiyyət üçün əhəmiyyətini göstərir. Sərgilərin inkişaf tarixinin hərtərəfli öyrənilməsi üçün ilk növbədə sərgi sözünün anlamını, etimologiyasını müəyyən etmək lazımdır. Belə ki, sərginin ən sadə təsviri, anlamı obyektlərin və ya əsərlərin nümayişidir. Geniş elmi ictimaiyyətdə və muzey təcrübəsində belə bir fikir də mövcuddur ki, sərgilər mədəni-tarixi əsərlərin xüsusi olaraq sərgiləmək məqsədilə müəyyən edilmiş yerdə - muzeydə və ya qalereyada insanlara nümayiş etdirilməsini nəzərdə tutur.
Açar sözlər:sərgi, muzey, ilk muzeylər, sərgilərin yaranma tarixi, WORLD EXPO, Art Biennales
Xülasə: Azərbaycan, Gürcüstan və Ermənistan kimi ölkələri özündə birləşdirən Cənubi Qafqaz regionu müxtəlif sosial strukturları arasında multikultural dəyərlərin becərilməsi sahəsində dinamik təkamül müşahidə edib. Məqalədə bu regionda multikulturalizmin inkişafının çoxşaxəli aspektlərini, tarixi mürəkkəblikləri, ictimai-siyasi keçidləri və müasir çağırışları araşdırır. Cənubi Qafqaz Avropa və Asiyanın kəsişməsində yerləşən strateji mövqeyə görə tarixən mədəniyyətlərin, dillərin və adət-ənənələrin qaynayıb-qarışdığı məkan olub. Bununla belə, tarixi münaqişələr, siyasi gərginliklər və ərazi mübahisələri mədəniyyətlərarası münasibətləri gərginləşdirərək, vahid multikultural etosun yetişməsinə mane olur. Son illərdə multikultural dəyərlərin ictimai birliyi və dinc yanaşı yaşayışı təşviq etmək vasitəsi kimi təbliğinə səylər göstərilmişdir. Tolerantlıq, müxtəlifliyin qiymətləndirilməsi və mədəniyyətlərarası dialoqu vurğulayan təhsil islahatları həyata keçirilib və bu islahatların məqsədi müxtəlif etnik qruplara və dinlərə hörməti erkən yaşlardan aşılamaqdır. Vətəndaş cəmiyyəti təşəbbüsləri, mədəni mübadilə proqramları və kütləvi hərəkatlar fikir ayrılıqlarının aradan qaldırılmasında və mədəniyyətlərarası anlaşmanın təşviqində mühüm rol oynamışdır. Bu təşəbbüslər mədəni müxtəlifliyin zənginliyini qeyd etməyə çalışır, eyni zamanda tarixi münaqişələr zamanı yararnan küskünlüklərə əsasən barışığı təşviq edir. Çətinliklər, o cümlədən həll olunmamış münaqişələr, sosial-iqtisadi qeyri-bərabərlik və siyasi qeyri-sabitlik multikultural dəyərlərin tam reallaşmasına maneələr yaratmaqda davam edir. Etnik qrupların hüquqları, inklüzivlik və dil siyasəti məsələləri mübahisəli olaraq qalır və aradan qaldırılması üçün hökumətlərin, institutların və icmaların davamlı səylərini tələb edir. Müxtəlif icmalar arasında dialoqun, empatiyanın və qarşılıqlı hörmətin vurğulanması regionda daha inklüziv və harmonik cəmiyyətə yol aça bilər.
Açar sözlər:Cənubi Qafqaz, multikultural dəyərlər, mədəni müxtəliflik
Xülasə: Məqalədə karikaturaçı rəssam Bayram Hacızadənin beynəlxalq karikatura müsabiqələrində, festival və biennalilərdə qazandığı uğurları, mükafatları, karikaturaçı rəssamların Bayram Hacızadə haqqında fikirləri yer almışdır. Beynəlxalq aləmdə və respublikada baş verən ictimai-siyasi hadisələri, gündəlik həyatın ümumi mənzərəsini öz yaradıcılığında əhatəli və çoxşaxəli şəkildə təsvir edən karikaturaçı rəssamın əsərləri bütün dövrlərdə özünün mövzu müxtəlifliyi, bədii təsvir vasitələrinin rəngarəngliyi, aktuallığı və müasirliyi ilə seçilmişdir. Rəssamın ölkəmizdə və xaricdə təşkil olunmuş sərgilərdə nümayiş olunmuş karikaturalarının mövzu müxtəlifliyindən, onun yaradıcılığında beynəlxalq aləmdə baş verən qloballaşma, ekologiya, terrorizm, işğal və gündəlik həyat hadisələrinin satirik təcəssümündən bəhs edilir. Ölkənin və cəmiyyətin yaşadığı siyasi böhran, torpaqlarımızın işğalı, sosial, iqtisadi və mədəni problemlər B.Hacızadənin yaratdığı əsərlərin mövzu və forma biçiminə təsir etmiş, yaradıcılığının ümumi inkişaf istiqamətini və bədii təzahür formalarını müəyyənləşdirmişdir. Yeni ifadə tərzi, yeni formalar axtarışında olan karikaturaçı rəssam milli dəyərlərə, milli kökə istinad edərək yaratdığı əsərlər müasir dövrümüzün ictimai-siyasi və mədəni mənzərəsini əks etdirən aynasıdır. Rəssamın qrafikasına xas olan konturların plastik həlli, formaların incəliklə işlənməsi, ştrixləmə vasitəsi ilə maraqlı işıq-kölgə effektinə nail olunması karikaturalarının özünəməxsus cəhəti kimi üzə çıxaraq, təqdim olunan əsərləri baxımlı edir. Bayram Hacızadənin beynəlxalq karikatura təşkilatları ilə əməkdaşlığı, eləcə də ictimai fəaliyyəti, yaradıcılığında çeşidli problemlərin işıqlandırılması istiqamətində səmərəli addımları qeyd olunur. Məqalədə, rəssamın çoxşaxəli yaradıcılığı, fəaliyyətinin müxtəlif dövrlərində işləyib hazırladığı müxtəlif mövzulu karikaturaları və satirik rəsmləri təhlil edilir.
Açar sözlər:karikatura, müsabiqə, sərgi, beynəlxalq, tənqid, qrotesk, yaradıcılıq, rəssam