Xülasə: Turizm sektorunun əhəmiyyəti nəinki bir çox ölkələrdə, hətta Azərbaycanda da müşahidə edilir. Bu səbəbdən müasir dövrdə Azərbaycanın da turizm sektorunun inkişaf etdiyi ölkələr sırasında olduğunu vurğulaya bilərik. Qeyd etmək olar ki, hazırda Azərbaycanda meşə, dağ, macəra, dəniz və s. turizm növləri geniş inkişaf etmişdir. Hal-hazırda ən vacib məsələlərdən biri Azərbaycanda turizm sektorunun maliyyə proqnozlaşdırılması məsələsidir. Turizm sektorunda maliyyə proqnozlaşdırılması dedikdə, turizm müəssisələrinin yaxın gələcəkdə maliyyə vəziyyətinin dəyişdirilməsi, o cümlədən bu istiqamətdə müəyyən xərclərin maliyyələşdirilməsi üzrə maliyyə strategiyasının əsas istiqamətlərini özündə əks etdirən fəaliyyət başa düşülür. Turizm sektorunun maliyyələşdirilməsində və onun inkişafının təmin edilməsində maliyyə proqnozlaşdırılması böyük əhəmiyyətə malikdir. Bu istiqamətdə ortaya çıxan problemlərin aradan qaldırılması aktual məsələlərdən biri hesab olunur.
Açar sözlər: turizm sektoru, maliyyələşdirilmə, maliyyə proqnozlaşdırılması, Azərbaycan, maliyyə resursları
Xülasə: Bu tədqiqatın məqsədi ekonometrik modelləşdirmə ilə “Turizmə Əsaslanan İqtisadi Artım” nəzəriyyəsinin etibarlılığını yoxlamaq, turizmdə ixtisaslaşmanın iqtisadi artıma mümkün təsirlərini qiymətləndirmək, həmçinin, maliyyə inkişafının vasitəçilik rolunu və bu təsirlərin maliyyə inkişafının müxtəlif səviyyələrində olan ölkələrdə zamanla necə dəyişdiyini araşdırmaqdan ibarətdir. 2001-2018-ci illər üzrə müxtəlif maliyyə inkişaf səviyyələrinə malik 91 ölkənin məlumatları əsasında ekonometrik panel məlumat hədd modelindən istifadə edilməklə həyata keçirilən araşdırmada, aşağı səviyyələrlə müqayisədə orta maliyyə inkişaf göstəricilərinə malik ölkələrdə turizmdə ixtisaslaşmanın iqtisadi artıma daha güclü müsbət təsirə malik olduğu, lakin yüksək maliyyə inkişaf səviyyələrinə keçildikcə bu təsirin tədricən statistiki cəhətdən əhəmiyyətini itirdiyi müəyyənləşdirilmişdir. Beləliklə, tədqiqat nəticəsində, turizmdə ixtisaslaşmanın iqtisadi artıma təsirinin qeyri-xətti olduğu aşkar edilmişdir ki, bu da, turizmdə ixtisaslaşmanın böyüməyə təsirində ortaya çıxan fərqlərin altında yatan gizli dinamikanın, o cümlədən, iqtisadi, sosial və ekoloji təsirlərin zamanla dəyişə biləcəyini nəzərə almağın vacibliyini vurğulayır.
Açar sözlər: Turizmə əsaslanan iqtisadi artım, maliyyə inkişafı, klaster analizi, dinamik panel hədd modeli
Xülasə: Müasir qloballaşan dünyada iqtisadiyyatın inkişafını texnologiyasız təsəvvür etmək qeyri-mümkündür. İnformasiyanın zamanında, dürüst və əsaslı şəkildə emalı müəssisələrdə qərar qəbulunda mühüm rol oynayır. Hazırda rəqabətqabiliyyətli bazar mühitində müəssisələrin bazarda mühüm yer tutması və tutduğu mövqedə qalması üçün müəssisələrin daxili mühitində aşağı və yuxarı idarəedici səviyyələr arasında innovativ texnologiyanın tətbiqi zərurətini artırır. Video konfrans, e-poçt, mesajlaşma və digər rəqəmsal vasitələrin yaranması ilə təşkilatlar arasında ünsiyyət daha sürətli, səmərəli, məhsuldar, təsirli və geniş yayılmışdır. Texnologiya inkişaf etdikcə informasiyanı toplamaq və analiz etmək asanlaşır. Müasir dünyanın sosial-iqtisadi göstəriciləri arasında turizm ön sıralardadır. Turizm sənayesinin inkişaf etməsi demək, istehlak mallarının, nəqliyyat, tikinti, ticarət, xidmət sahələrinin də inkişafı deməkdir. Turizm inkişafının yeni fazasına 21-ci əsrdən qədəm qoymuşdur. İnnovasiyaların insan həyatının bütün sahələrinə diffuziyası müəssisələrin böyüməsi naminə menecerlərin də bu axına adaptasiya olmağını tələb edir. Beləcə, turizmdəki yeniliyə doğru dəyişiklik zaman ötdükcə yeni, yüksək keyfiyyətli istehlak mallarının, xidmətlərinin təkmilləşdirilərək bazara çıxarılması deməkdir. Turizmdə innovativ texnologiyaların tətbiqinin əsas məqsədi müştərilərin həyat keyfiyyətlərini, məmnuniyyətlərini artırmaqdır.
Açar sözlər: innovasiya, informasiya, texnologiya, rəqəmsallaşma, avtomatlaşdırma, analiz.
Xülasə: Beynəlxalq turist axınının davamlı inkişafda məşğulluğa təsiri müasir qloballaşan dünyada mühüm əhəmiyyət kəsb edən mövzudur. Ölkələr iqtisadi artımı ətraf mühitin mühafizəsi və sosial ədalətlə balanslaşdırmağa çalışdıqca, turizmin dayanıqlı inkişafın təşviqində rolu müzakirələrin və tədqiqatların mərkəzinə çevrilib. Turizm sektoru, mühüm bir iqtisadi güc olaraq, bir çox regionlarda iş yerlərinin yaradılmasına töhfə vermə potensialı ilə tanınır. Beynəlxalq turist axını, turizm sənayesinə çox asılı olan regionlarda ciddi iş imkanları yaradır və bu da sosial-iqtisadi mənzərənin formalaşmasına və inkişafına yardım edir. Bu, yerli icmaların dolanışıq vasitələrini də daxil olmaqla, destinasiyaların ümumi davamlılığına də təsir göstərir. Turizmin dayanıqlı inkişafının təşviqi məsələsi, dünyanın bütün ölkələrində aktiv bir mövqedə müzakirə olunur. Bir çox ölkə, turizm sənayesinin inkişafına dəstək verir və bu sahədə yeni imkanlar yaradır. Turist axınının davamlı artması, ölkələrin sosial və iqtisadi əməkdaşlıq sahəsində daha yaxşı siyasət aparmasın imkan yaradır. Beynəlxalq turist axınının artması, ölkələrin iqtisadi inkişafına səbəb olur və bu da sosial vəziyyətinin yaxşılaşmasına kömək edir. Turizm, yerli səfərlərin və xarici turistlərin ölkəni ziyarət etməsi ilə iş sahələri yaratma imkanı yaradır. Bu da işsizlik problemini həll etməyə kömək edir və əhalinin gəlir səviyyəsini artırır. Beynəlxalq turist axınına təsir edən əsas amillərdən biri də səyahət və turizmi tənzimləyən hüquqi baza və qaydalardır. Viza siyasəti, sərhədlərin qəbul qaydaları, təhlükəsizlik tədbirləri beynəlxalq turizmin və məğulluğun böyüməsini ya asanlaşdıra, ya da əngəlləyə bilər. Məhdudlaşdırıcı viza tələbləri, təhlükəsizlik problemləri və ya geosiyasi qeyri-sabitliyi olan ölkələr turistlərin gəlişində azalma, açıq viza siyasətləri, güclü turizm infrastrukturu və canlı mədəni görməli yerləri olan ölkələrdə isə ziyarətçilərin sayı arta bilər. Turizm sektoru həmçinin ölkələrin mədəniyyəti və tarixi ilə bağlı olan mühüm bir hissəsini əhatə edir. Turistlərin ölkəni ziyarəti, ölkənin mədəni və turistik məkanlarının tanıdılmasına və təbii ehtiyatların qorunmasına da kömək edir. Bu da turizm sənayesinin davamlı inkişafına və turizmin sürətli artımına səbəb olur.
Açar sözlər: regionlar, beynəlxalq turizm, məşğulluq, bölgü, əhali, təmin edilmə, turizm sektorunun inkişafı
Xülasə: Korporativ sahədə mürəkkəb strateji manevr olan müəssisənin diversifikasiyası həm alimlər, həm praktiklər, həm də maraqlı tərəflər üçün dərin maraq və araşdırma mövzusu olaraq qalır. Bu məqalə müasir biznes mənzərələrində diversifikasiya fəaliyyətlərinin çoxşaxəli xarakterini və mühüm əhəmiyyətini araşdırır. Nəzəri çərçivələrin və empirik sübutların hərtərəfli təhlili vasitəsilə bu tədqiqat diversifikasiya strategiyaları və təşkilati performans arasında mürəkkəb qarşılıqlı əlaqəni aydınlaşdırır. O, riskləri azaltmaq, imkanları ələ keçirmək və rəqabət mövqelərini gücləndirmək üçün müəssisələrin sənayelər, bazarlar və məhsullar spektri üzrə resursları strateji şəkildə necə bölüşdürdüyünü araşdırır. Bundan əlavə, bu məqalə təlatümlü iqtisadi mühitlərdə dayanıqlığın gücləndirilməsində diversifikasiyanın əsas rolunu vurğulayır.
Açar sözlər: Diversifikasiya, müəssisə, risklərin azaldılması, sabit gəlir axınları, inkişaf
Xülasə: Məqalədə turizminin inkişafı və onun əraziyə və bütövlükdə ölkə iqtisadiyytaında təsir imkanları haqqında tədqiqat aparılmışdır. Digər tərəfdən, turizminin təşkili ilə ölkənin beynəlxalq mühitdə tanınması, təbliğat və təşviqat işinin yüksək səviyyədə həyata keçirilməsi və s. əsas məsələlər araşdırılmışdır. Həmçinin, məqalədə ölkə iqtisadiyyatının dayanıqlı inkişafına yönələn iqtisadiyytaın şaxələndirilməsi ilə bağlı mövcud turizm potensialının, turistlərin Azərbaycana çoxsaylı səfərlərinin təşkili, turizmin müxtəlif növlərinin inkişaf etdirilməsi, müasir turizm infrastrukturunun yaradılması və s. sahələrdə məqsədyönlü tədbirlər həyata keçirilməsi üçün əsas istiqamətlər öz əksini tapmışdır.
Açar sözlər: dayanıqlı turizm, şaxələndirilmiş iqtisadiyyat, turizm sektoru, turizm infrastrukturu, xidmət sfersı
Xülasə: Bankların maliyyə sabitliyi hər bir ölkənin ümumi maliyyə sabitliyini və iqtisadi artımını təmin edən mühüm amildir. Bunun nəticəsidir ki, bütün dünyada bankların maliyyə sabitliyini qiymətləndirmək üçün müxtəlif modellər işlənib hazırlanmış və tətbiq edilmişdir. Məqalə dünya təcrübəsində bu modellərin hərtərəfli təhlilini təmin etmək məqsədi daşıyır. Məqalə maliyyə sabitliyinin əhəmiyyətini və onu qiymətləndirmək üçün effektiv modellərə ehtiyacı müzakirə etməklə başlayır. Sonra dünya təcrübəsində istifadə olunan müxtəlif modelləri, o cümlədən CAMELS reytinq sistemi, Z-bal modeli və Maliyyə Sağlamlıq Göstəricisi (FSI) modelini təsvir etməyə davam edir. Məqalədə hər bir modelin komponentləri, güclü tərəfləri və məhdudiyyətləri haqqında ətraflı izahat verilir. Təhlil bank uğursuzluqlarının proqnozlaşdırılmasında və potensial risklərin müəyyən edilməsində modellərin effektivliyinin müqayisəsini əhatə edir. Məqalə həmçinin məlumatların mövcudluğu və keyfiyyəti, mütəmadi yeniləmə və təftişlərə ehtiyac kimi bu modellərin tətbiqi zamanı qarşılaşılan çətinlikləri araşdırır. Müasir dünya təcrübəsində bankların maliyyə sabitliyinin qiymətləndirilməsi həm statistik modelləri, həm də ekspert qiymətləndirmələrini özündə birləşdirən mürəkkəb prosesdir. Hər bir modelin öz üstünlükləri və məhdudiyyətləri var və onların birləşdirilməsi bankın maliyyə vəziyyəti haqqında daha dolğun təsəvvür əldə etməyə imkan verir. Tənzimləyici orqanların və bankların öz fəaliyyətlərinin xüsusiyyətlərini və fəaliyyət göstərdikləri bazarın xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq maliyyə sabitliyinin qiymətləndirilməsi modellərini müstəqil şəkildə inkişaf etdirmələri və təkmilləşdirmələri vacibdir. Məqalədə həmçinin bankların maliyyə sabitliyinin qiymətləndirilməsi üçün effektiv modellərin işlənib hazırlanması və həyata keçirilməsi üçün tənzimləyicilər, maliyyə institutları və digər maraqlı tərəflər arasında davamlı əməkdaşlıq və bilik mübadiləsinin zəruriliyi vurğulanır. Bütövlükdə, məqalə siyasətçilər, tənzimləyicilər, maliyyə institutları və bankların maliyyə sabitliyini anlamaqda və yaxşılaşdırmaqda maraqlı olan digər maraqlı tərəflər üçün dəyərli mənbə təqdim edir.
Açar sözlər: bank, maliyyə, sabitlik, model, kommersiya
Xülasə: Sənaye texnologiyalarının daimi inkişafı və qlobal bazarda şiddətli rəqabət şəraitində sənaye dizaynı müəssisə məhsullarının rəqabət qabiliyyətinin artırılmasında getdikcə daha vacib amilə çevrilir, bu da məhsulların unikal görünüşünün yaradılmasında və müştərilərin cəlb edilməsində mühüm rol oynayır. Məhsullarının rəqabət qabiliyyətini artırmaq üçün müəssisələr sənaye dizaynının inkişafına böyük diqqət yetirməlidirlər. Buraya bazar araşdırmalarının aparılması və dizayn meyllərinin təhlili, həmçinin peşəkar dizaynerlər və sənaye dizaynı üzrə ekspertlərlə əməkdaşlıq daxil ola bilər. Bu məqalə müəssisə məhsullarının nəzəri əsaslarını təmin etmək üçün müəssisə məhsullarının rəqabət qabiliyyəti üçün sənaye dizaynının ehtiyacını və əhəmiyyətini aydın şəkildə araşdırır.
Açar sözlər: sənaye dizaynı, bazar, məhsullar, rəqabətqabiliyyətlilik, rəqabətli mövqe, sənaye müəssisələri
Xülasə: Məqalədə Dağlıq Qarabağ probleminin həllində böyük dövlətlərin Azərbaycana qarşı riyakar fəaliyyəti, onların dolayı yolla yaratdıqları bəzi süni maneələrə aydınlıq gətirilib. Azərbaycan Respublikasının işğal olunmuş ərazilərinin azad olunması ilə bağlı BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsinin icra olunmamasının səbəbləri faktlara əsasən izah olunub.
Açar sözlər: Azərbaycan, BMT Təhlükəsizlik Şurası, Dağlıq Qarabağ, qətnamə
Xülasə: Tədqiqat türkdilli dövlətlərin – Türkiyə, Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan və Qırğızıstanın xarici ticarət əlaqələrini, idxal ixracında ilk beşliyinin təhlilini özündə ehtiva edir. Bundan əlavə türk cümhuriyyətlərində işsizliyin səviyyəsi, əhali sayı, minimum əməkhaqqı və Dünya Bankı tərəfindən hazırlnan Doing Business (biznesin həyata keçirilməsi mühitinin qiymətləndirilməsi) hesabatları bu araşdırmada öz əksini tapmışdır. Beynəlxalq Valyuta Fondu tərəfindən hazırlanan proqnoz göstəricilər 2028-ci il üzrə əhali sayında artımın olacağını proqnozlaşdırır və əhali artımı eyni zamanda yeni iş yerlərinin yaradılmasını diktə edir. Buna görə də işsizliyin 2028-ci il səviyyəsi əhali sayı ilə kombinasiyalı şəkildə təhlil olunmuşdur. Tədqiqatda statistik, müayisəli təhlil metdolarından istifadə edilmişdir. Qlobal İnfrastruktur Habı tərəfindən hazırlanan 2024-2040-ci illər üzrə dövlətlərin investisiya trendi və ehtiyacı proqnozları türk dövlətlərindən Türkiyə, Azərbaycan və Qazaxıstanı əhatə etdiyinə görə yalnız bu ölkələrin göstəriciləri tədqiqatda göstərilmişdir. Həmçinin qeyd edilmişdir ki, 2040-cı ilədək olan investisiya ehtiyacı proqnoz göstəricidən daha yüksək ola bilər. Buna səbəb dövlətlərin hazırda yürütdəkləri iqtisadi siyasət və geosiyasi məsələlərdir. Türkdilli dövlətlər böyük təbii ehtiyatlara, iri neft və qaz resurslarına sahibdir və xüsusilə vurğulansa, Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan bu sahədə liderlərdir. Tədqiqat zamanı çətinlik yaradan məqam Türkmənistan tərəfindən dövri statistik məlumatların nəşr olunmaması və xarici ticarət aparılan ölkələr üzrə statistik məlumatların olmamasıdır. Ona görə ixrac və idxal həcmləri əsas götürülərək ilk beşliyə daxil olan ölkələr ümumi səviyyədə götürülmüşdür.
Açar sözlər: ticarət, ixrac, idxal, saldo, türk dövlətləri, Aİ
Xülasə: Böyük Azərbaycan mütəfəkkiri Mirabbas Mirbağırzadə irəvanlıdır. Kitab ticarəti ilə məşğul olan mütəfəkkir ictimai-siyasi həyatda aktiv olmuş, Naxçıvanda və İrəvanda daşnak separatçılığına qarşı mübarizə aparmışdır. M. Mirbağırzadə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti hökumətinin təmsilçisi kimi Naxçıvanda fəaliyyət göstərmişdir. O, ingilislərə və ermənilərə qarşı siyasi mübarizə apararaq, Naxçıvanın AXC-yə inteqrasiyasına nail olmuşdur. Onun yaradıcılığında Azərbaycan, türk-islam, osmanlı mədəniyyətinin tədqiqi əsas yer tutur. Müəllifi olduğu və tərcümə etdiyi əsərlərdə Azərbaycanın, türklərin tarixini, türk-islam mədəniyyətini araşdırmış, türklərin öz tarixini və mədəniyyətini öyrənməsinə və təbliğ edilməsinə nail olmuşdur. M.Mirbağırzadə publisist, etnoqraf, iqtisadçı kimi də fəaliyyət göstərmişdir. Onun həm sovet dövründən əvvəl və daha sonra yazdığı məqalələrdə azərbaycanlıların, müxtəlif etnik qrupların mədəniyyəti, məişəti ətraflı işıqlandırılmışdır. Bu məqalələrdə müəllifin etnoqraf və mədəniyyətşünas kimi türk-islam mədəniyyəti sahəsindəki biliyi xalqa nümunə göstərilə bilər. M.Mirbağırzadə öz əsərlərində türk-islam birliyini təbliğ etmiş, təfriqəçiliyə qarşı mübarizə aparmışdır. O, həm də ədəbiyyatla yaxından maraqlanırdı. Onun müxtəlif qəzetlərdə çap olunmuş məqalələri müasir ədəbiyyatşünaslığımız, dilçiliyimiz üçün çox əhəmiyyətlidir. M.Mirbağırzadə müəllim olaraq çalışmasa da pedaqogika sahəsində də ciddi məqalələr yazmışdır. M.Mirbağırzadənin ən böyük uğuru Azərbaycan, Türkiyə, Misir, islam tarixi mövzularında yazdığı əsərlər olub. O, bu əsərləri yazarkən ilk mənbələrdən, nadir qaynaqlardan istifadə etmişdir. M.Mirbağırzadənin yaradıcılığının araşdırılması Azərbaycan və türk-islam tarixinin və mədəniyyətini dərindən öyrənilməsinə səbəb olacaqdır və daim təbliğ edilməlidir.
Açar sözlər: Mirabbas Mirbağırzadə, Azərbaycan, osmanlı, türk-islam tarixi, mədəniyyət