Xülasə:Müasir dövrdə həyat sığortası yalnız maliyyə təhlükəsizliyi vasitəsi kimi deyil, həm də sosial rifahın formalaşdırılmasında vacib alət kimi çıxış edir. Bütün dünyada bu sahənin aktuallığı durmadan artır; çünki insanların gözlənilməz risklərə qarşı qorunma ehtiyacı getdikcə daha çox önə çıxır. Xüsusilə inkişaf etmiş ölkələrdə həyat sığortasına olan marağın artması, bu xidmətin ailələrin uzunmüddətli planlamasında mühüm yer tutduğunu göstərir. Azərbaycanda da həyat sığortasına maraq son illərdə artmaqdadır və bu, həm iqtisadi sabitliyin güclənməsi, həm də əhalinin sığorta məlumatlılığının yüksəlməsi ilə bağlıdır. Lakin buna baxmayaraq, ölkədə həyat sığortasının ümumi sığorta bazarındakı payı hələ də nisbətən aşağıdır. Növlər üzrə dinamikanın təhlili göstərir ki, könüllü həyat sığortası məhsullarına maraq artsa da, icbari həyat sığortası sahəsində ciddi təşviqat və maarifləndirmə tədbirlərinə ehtiyac qalır. Qlobal səviyyədə həyat sığortasının sığorta bazarındakı rolu sürətlə artarkən, Azərbaycanın bu prosesə uyğunlaşması və bazar payının artırılması prioritet məsələyə çevrilməkdədir. Bütün bu faktorlar həyat sığortasının bu gün üçün nə qədər aktuallığını təsdiqləyir və bu mövzuda tədqiqatların zəruriliyini ön plana çıxarır. Bu məqalədə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən ümumi sığorta bazarının cari vəziyyəti təhlil olunmuş, həyat sığortasının müxtəlif növləri üzrə inkişaf dinamikası araşdırılmış və beynəlxalq təcrübə fonunda bu sahənin mövcud vəziyyəti müqayisəli şəkildə analiz edilmişdir. Məqalədə müxtəlif tədqiqat metodlarından, o cümlədən iqtisadi-statistik, sorğu anketi və müqayisəli təhlil və s. istifadə edilmişdir.
Açar sözlər:Həyat sığortası, sığorta bazarı, əhalinin sığorta məlumatlılığı, sığorta növləri, aktual problemlər.
Xülasə: Müasir dünyada turizm beynəlxalq əlaqələrin və mədəni mübadilənin formalaşmasında mühüm rol oynayan, iqtisadi artımın və sosial inkişafın əsas amillərindən biridir. Son onilliklərdə isə xüsusi diqqət hadisə turizminə — festivallar, biznes konqresləri, idman yarışları, sərgilər və geniş auditoriyanı cəlb edən digər kütləvi tədbirləri əhatə edən turizm fəaliyyətinə yönəlmişdir.mBu turizm növü iqtisadi fəallığın stimullaşdırılması, yeni iş yerlərinin yaradılması və infrastrukturun inkişafı baxımından əhəmiyyətli potensiala malik olmaqla yanaşı, həm də mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsinə və qəbul edən regionların beynəlxalq arenada imicinin yüksəldilməsinə töhfə verir. Dünya turizmi sistemində hadisə turizminin payı hər il 1,5% artır. Bununla belə, hadisə turizminin intensiv inkişafı ekoloji, sosial və iqtisadi sahələrdə bir sıra çağırışlarla müşayiət olunur ki, bu da hərtərəfli təhlil və sistemli yanaşma tələb edir. Bu araşdırmanın məqsədi hadisə turizmini dayanıqlı inkişaf amili kimi kompleks şəkildə nəzərdən keçirmək, onun əsas üstünlüklərini və çatışmazlıqlarını müəyyən etməkdir. Məqalədə Şotlandiya, Səudiyyə Ərəbistanı, Yaponiya və Azərbaycan nümunələri təhlil edilir. Belə qənaətə gəlinmişdir ki, bu kimi tədbirlərin dayanıqlı inkişaf siyasətinə strateji inteqrasiyası, ekoloji standartların nəzərə alınması, yerli icmaların fəal iştirakı və sosial-iqtisadi faydaların rasional bölgüsü turizmin artımı ilə təbii və mədəni resursların qorunması arasında balansın təmin olunması baxımından vacibdir.
Açar sözlər:hadisə turizmi, davamlı inkişaf, turist cəlbediciliyi, iqtisadi səmərəlilik, multiplikator effekti.
Xülasə: Son on ildə Azərbaycan idman ekosisteminə yönəldilmiş strateji investisiyalar nəticəsində iqtisadi sahələr üzrə əhəmiyyətli gəlirlər əldə etmişdir. Dövlət tərəfindən həyata keçirilən genişmiqyaslı islahatlar, infrastrukturun genişləndirilməsi və hədəfli idmançı hazırlığı təşəbbüsləri nəticəsində bu sərmayələr iqtisadi cəhətdən gəlir gətirən sahəyə çevrilmişdir. Bu məqalədə 2014–2024-cü illər arasında Azərbaycanın idman sektorunun yüksək gəlir gətirən iqtisadi sahə kimi formalaşması araşdırılır. Kapitalın məqsədyönlü yerləşdirilməsi, insan resurslarının səfərbər edilməsi və siyasətlərin effektiv icrası nəticəsində yaranmış iqtisadi və sosial dividendlər təhlil olunur. Məqalədə idman sektoruna dövlət yönümlü investisiyanın qeyri-ənənəvi iqtisadi sahələrin dayanıqlı inkişafı və beynəlxalq tanınma üçün effektiv model ola biləcəyi iddia edilir.
Açar sözlər:Sahə iqtisadiyyatı, idman investisiyası, Azərbaycan, idman infrastrukturu, sektor inkişafı, iqtisadi gəlirlər, idmançı performansı, mega-tədbirlər.
Xülasə:Günümüzün aktual məsəsləsi olan işsizliyin səviyyəsinin aşağı salınması və intellektual kapitalın əmək bazarında işlə təmin edilərək yetişdirilməsidir. Bu məqsədlə fəaliyyət göstərən həm fərdi karyera mələhət mərkəzləri həmdə universitetlərin daxilində bir struktur olaraq fəaliyyət göstərən karyera mərkəzləri tələbələrin və məzunların peşəkar inkişafına dəstək vermək üçün daim çalışır və bu sahədəki tendensiyaları izləyirlər. Bu mərkəzlər əmək bazarı ilə bağlı informasiya verməklə yanaşı həmçinin onların karyera planlamasını hazırlayaraq hər bir məzun üçün şəxsi vizyon yaradır. Məzun və tələbələrə həm dövlət həm də özəl təşkilatlar tərəfindən göstərilən dəstəy, savadlı gənclərin məşğul əhali siyahına daxil olması üçün keçirtdikləri bir sıra seminarlar və təlimlər bunun əsas göstəricisidir. Universitetlərin tərkibində yerləşən karyera mərkəzlərinin funksiyası məzun və tələbələr üçün əmək yarmarkaları, təcrübələr, təlimlər həmçinin fərdi konsultasiyalar təşkil etməkdir. Eyni zamanda karyera mərkəzləri universitetlərlə sənaye müəssisələri arasında daim iş birliyi çərçivəsindədir. Məqalədə karyera mərkəzlərinin fəaliyyət istiqamətləri, mövcud çətinlikləri və inkişaf perspektivlərini nəzərdən keçirir. Tədqiqat üçün bir sıra xarici və yerli universitetlərin karyera mərkəzlərinin fəaliyyəti araşdırılmış və yerli universitetlərin karyera mərkəzlərinin fəaliyyəti ilə müqayisə edilmişdir. Bununla yanaşı tədqiqatda karyera mərkəzlərinin fəaliyyəti ilə bağlı SWOT təhlilidə aparılaraq karyera mərkəzlərinin güclü, zəif, imkan və təhdidləri araşdırılmışdır. Əldə edilmiş nəticələrdən isə universitet daxilində yerləşən karyera mərkəzlərin inkişaf üçün bir sıra təklif və tövsiyyələr irəli sürülmüşdür.
Açar sözlər:Karyera mərkəzləri, ali təhsil müəssisələri, karyera planlaması, əmək bazarı.
Xülasə: Bu məqalədə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarının kənd təsərrüfatı potensialı araşdırılmışdır. Məqsəd işğaldan azad olunmuş ərazilərdə məhsuldarlığın dinamikasını təhlil etmək və iqtisadi bərpa proseslərinin təsirini müəyyənləşdirməkdir. Araşdırmada statistik məlumatlar əsasında illər üzrə üzüm, taxıl, tərəvəz və paxlalı bitkilərin məhsuldarlığı təhlil olunmuşdur. Müqayisəli və qrafik metodlar tətbiq edilmiş, nəticədə bəzi rayonlarda məhsuldarlığın artdığı, bəzilərində isə azaldığı müəyyən edilmişdir. Xüsusilə Füzuli və Cəbrayıl rayonlarında iqtisadi artım müşahidə olunmuş, lakin Laçın və Qubadlıda azalma baş vermişdir. Tədqiqat işğaldan sonra tətbiq edilən iqtisadi siyasətlərin real nəticələrini ortaya qoyur və iqtisadi potensialın reallaşdırılması istiqamətində tövsiyələr irəli sürülmüşdür.
Açar sözlər:İqtisadi potensial, işğaldan azad edilmiş ərazilər, mövcud istiqamətlər, təkmilləşdirmə siyasəti.
Xülasə:Müasir dövrdə rəqəmsal marketinq Azərbaycan turizm sənayesinin inkişafında mühüm rol oynayır və dayanıqlı iqtisadi artıma, eləcə də destinasiyanın effektiv idarə edilməsinə əhəmiyyətli dərəcədə müsbət təsir göstərir. Bu araşdırma, rəqəmsal marketinqin Azərbaycanın turizm sektorunda cəlbediciliyini artırmaq və dayanıqlı turizmin inkişafına töhfə vermək potensialını təhlil edir. Xüsusilə, rəqəmsal marketinq kampaniyalarının turist axınının artırılmasına, qlobal bazarda Azərbaycanın mövqeyinin gücləndirilməsinə, dayanıqlı turizm təcrübələri haqqında məlumatlılığın yüksəldilməsinə və Azərbaycanın ekoloji cəhətdən təmiz turizm brendi kimi tanınmasına təsiri qiymətləndirilmişdir. Tədqiqatın əsas məqsədi rəqəmsal marketinqin dayanıqlı turizm strategiyaları ilə inteqrasiya edilməsi nəticəsində turizm destinasiyalarının rəqabətə davamlılığını necə artırdığını müəyyən etməkdir. Tədqiqat çərçivəsində ingilis dilli elmi ədəbiyyatın icmalı aparılmış, kəmiyyət tədqiqat metodlarından və məzmun təhlilindən istifadə olunmuşdur. Reqressiya və ANOVA kimi statistik təhlillər sübut etmişdir ki, rəqəmsal marketinq kampaniyaları turistlərin destinasiyalara dair qavrayışına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərir və dayanıqlı turizm yanaşmalarının formalaşmasına yeni imkanlar yaradır. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, rəqəmsal marketinqin dayanıqlı turizm strategiyaları ilə uyğunlaşdırılması yalnız turist axınının artmasına deyil, həm də turizm sahəsində iqtisadi və ekoloji davamlılığın təmin olunmasına töhfə verir. Bundan əlavə, COP29 kimi beynəlxalq tədbirlərin keçirilməsi Azərbaycanın dayanıqlı turizm destinasiyası kimi beynəlxalq arenada mövqeyini gücləndirmək potensialına malikdir. Beləliklə, rəqəmsal marketinqin strateji və effektiv tətbiqi Azərbaycan turizminin rəqabət qabiliyyətliliyini gücləndirə və dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə əsaslanan bir modelin formalaşmasına şərait yarada bilər.
Açar sözlər:rəqəmsal marketinq, dayanıqlı turizm, Azərbaycan, destinasiya menecmenti, turizimin təşviqi.
Xülasə:Bu məqalədə rəqəmsallaşmanın Azərbaycan bank sistemində uçot və hesabat proseslərinə təsiri təhlil olunur. Rəqəmsal bankçılığın inkişafı nəticəsində ənənəvi bank əməliyyatları getdikcə rəqəmsal kanallara keçir və bu dəyişiklik maliyyə inklüzivliyini artırmaqla yanaşı, bank əməliyyatlarının daha şəffaf, sürətli və etibarlı şəkildə həyata keçirilməsinə şərait yaradır. Ölkədə elektron ödənişlərin və onlayn əməliyyatların həcmi hər il artmaqdadır. Rəqəmsal əməliyyatların uçotu Beynəlxalq Maliyyə Hesabatı Standartlarına (İFRS) uyğun aparılır və bu sahədə həm qanunvericilik, həm də texnoloji infrastruktur gücləndirilib. Elektron əməliyyatların uçotu real vaxt rejimində, mərkəzləşdirilmiş sistemlər vasitəsilə, minimum insan müdaxiləsi ilə həyata keçirilir. Bununla yanaşı, rəqəmsal əməliyyatların artması şəffaflığı artırsa da, kibertəhlükəsizlik və texnoloji asılılıq kimi yeni risklər də yaradır. Məqalə nəticəsində aydın olur ki, rəqəmsallaşma Azərbaycanın bank uçotu sistemində uğurlu transformasiyanı nümayiş etdirir və bu sahədə davamlı təkmilləşmə ilə beynəlxalq səviyyədə rəqabət qabiliyyətli model qurula bilər.
Açar sözlər:rəqəmsal bankçılıq, beynəlxalq maliyyə hesabat standartları, uçot sistemi, daxili nəzarət, kibertəhlükəsizlik.
Xülasə: Yapon döyüş növləri, qədim dövrlərdən bəri yalnız fiziki güc və bacarıq deyil, həm də fəlsəfi prinsiplərə əsaslanaraq inkişaf etmişdir. Bu döyüş sənətləri, mübarizə texnikaları ilə yanaşı, insanın daxili aləmi ilə bağlı dərslər də verir. İdman menecmentində Yapon döyüş növlərinin tətbiqi, əsasən disiplin, zəhmətsevərlik, hərəkətlərin məqsədyönlülüyü və ruhi tarazlığı vurğulayan fəlsəfi yanaşmalara söykənir. Yapon döyüş sənətlərinin fəlsəfəsi idmançıların və menecerlərin davranışlarını tənzimləyir və təşkilati idarəetməyə təsir göstərir. Bu fəlsəfi yanaşmaların tətbiqi, xüsusilə idman komandalarının və təşkilatlarının idarəedilməsində effektivliyin artırılmasına yönəldilmişdir. Məsələn, döyüş sənətlərindəki "müqavimət", "hörmət" və "daxili güc" prinsipləri, liderlik və qrup çalışması üçün çox vacib faktorlar kimi qəbul edilir. Bu fəlsəfi anlayışların idman menecmentində istifadəsi, liderlərin qərar qəbuletmə proseslərinə mənəvi və strateji baxış açısı əlavə edir. Bu mövzunun tədqiqi, yalnız döyüş növləri üzrə inkişafı deyil, həm də idman menecmentinin gələcək inkişafına təsir göstərə biləcək fəlsəfi və mədəni aspektləri araşdırmağa imkan verir. Yapon döyüş növlərinin fəlsəfəsi, idman sahəsində təşkilati mədəniyyəti, performansı və etik prinsipləri təkmilləşdirmək üçün mühüm bir amil olaraq çıxış edir.
Açar sözlər:Yapon döyüş növləri, fəlsəfə, idman menecmenti, disiplin, təşkilati idarəetmə, liderlik, etik prinsiplər.
Xülasə:Kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri müasir iqtisadiyyatların mühüm sütunlarından biri olmaqla, məşğulluğun artırılması, yeni texnologiyaların tətbiqi, innovativ yanaşmaların təşviqi və iqtisadi artımın davamlı təmin olunmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Bu baxımdan kiçik biznesin inkişafı prioritet istiqamətlərdən biri kimi qiymətləndirilir. Lakin onun dayanıqlı inkişafı üçün maliyyə resurslarına çıxış, xüsusilə də kreditləşmə imkanları həlledici əhəmiyyət kəsb edir.Bu məqalədə Azərbaycanda kiçik biznesin maliyyələşməsi, xüsusilə bank kreditləri ilə təmin olunma vəziyyəti araşdırılır, kreditləşmənin inkişaf dinamikası statistik məlumatlarla təhlil olunur, qarşıda duran əsas problemlər və onların həlli yolları təklif edilir. Mərkəzi Bank və Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatları əsasında aparılan təhlillər göstərir ki, kiçik sahibkarların kredit resurslarına çıxış imkanları məhduddur və bu, onların genişlənmə potensialına mənfi təsir göstərir. Məqalənin nəticəsində bu sahədə daha səmərəli kredit siyasətinin formalaşdırılması üçün konkret tövsiyələr verilmişdir.
Açar sözlər:Kiçik biznes, kreditləşmə, maliyyə resursları, bank sektoru, iqtisadi inkişaf
Xülasə: Müasir dövrdə turizm sektorunun inkişafını təmin edən əsas amillərdən biri bu sektorun effektiv maliyyələşdirilməsi məsələsidir. Bu sahədə bankların rolunu xüsusilə vurğulamaq lazımdır. Doğrudur, banklar turizm sektorunun maliyyələşdirilməsində iştirak edərək, bu sahədə fəaliyyət göstərən şirkətlərə kreditlər verir. Lakin biznes krediti altında verilən bu kreditlərin faizi yüksək olduğundan bir çox turizm şirkətləri əldə etdiyi krediti qaytarmaqda çətinlik çəkir. Banklar turizm sektorunun kreditləşdirilməsində böyük əhəmiyyətə malik olsalar da, bu sektorun inkişaf potensialını və perspektivini nəzərə alaraq bu sahədə fəaliyyət göstərən sahibkarlara dövlət dəstəyi ilə aşağı faizli uzun müddətli kreditlərin verilməsi təmin edilməlidir. Yəni turizmin maliyyələşdirilməsində bank sektorunun rolu və əhəmiyyəti dövlətin dəstəyi ilə yüksəldilməlidir. Bu məsələləri nəzərə alaraq qeyd etmək lazımdır ki, turizmin maliyyələşdirilməsində bank sektorunun əhəmiyyətini ortaya qoymaq və onun başlıca istiqamətlərini müəyyən etmək müasir dövrdə ən aktual məsələlərdən biri hesab olunur.
Açar sözlər:turizm sektoru, bank sektoru, maliyyələşdirilmə, Azərbaycan, kreditlər
Xülasə:Məqalədə Azərbaycanda Vətəndaş Cəmiyyətinin İnkişafına Yardım Assosiasiyası (AVCİYA) 21 yanvar 2005-ci il tarixdən başlayaraq faşizm üzərində qələbənin 60 illiyi ilə əlaqədar “Bakı qəhrəman şəhərdir” adlı böyük layihədən bəhs olunur. Qeyd olunan faktlar sübut edir ki, İkinci Dünya müharibəsində qələbədə həlledici rolu olmuş Bakı şəhərinə qəhrəman şəhər adı verilməsi ədalətin bərpası olunmasıdır.
Açar sözlər:müharibə, qələbə, qəhrəman, şəhər, neft
Xülasə:1993-2003-cü illər Azərbaycan Respublikasının müstəqilliyini möhkəmləndirdiyi və xarici siyasət kursunu müəyyənləşdirdiyi bir dövr olmaqla yanaşı, Avropa İttifaqı ölkələri, o cümlədən İtaliya ilə müxtəlif sahələrdə fəal əməkdaşlığın başlandığı illər idi. Azərbaycan ilə İtaliya arasında münasibətlərin möhkəmlənməsi 1990-cı illərin ortalarından başlayaraq, xüsusilə 1993–2003-cü illərdə diplomatik, iqtisadi və mədəni sahələrdə əhəmiyyətli irəliləyişlərlə müşahidə olunmuşdur. Tədqiq olunan tarixi dövrdə qarşılıqlı səfərlər və siyasi dialoqlar intensivləşdi. Azərbaycan xalqının ümummilli lideri Heydər Əliyevin 1997-ci ilin sentyabr ayında İtaliyaya rəsmi səfəri münasibətlərin inkişafında dönüş nöqtəsi oldu. Bu dövrdə enerji, diplomatiya, ticarət və mədəniyyət sahələrində əməkdaşlıq genişlənmiş, qarşılıqlı etimad formalaşmışdı. Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyəti dövründə təməli qoyulan Azərbaycan–İtaliya əlaqələri bu gün də uğurla davam edir və iki dövlət arasında çoxtərəfli əməkdaşlıq getdikcə inkişaf edir və daha da dərinləşir. Məqalədə 1993-2003-cü illərdə Azərbaycan -İtaliya münasibətləri geniş tədqiq olunur.
Açar sözlər:Azərbaycan Respublikası, İtaliya Respublikası, əməkdaşlıq, müqavilə, siyasət.
Xülasə: Məqalədə dünya şöhrətli siyasəti, görkəmli dövlət xadimi, müasir çiçəklənən Azərbaycanın memarı, Ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin Azərbaycana birinci rəhbərliyi dövründə elmin inkişafı üçün göstərdiyi misilsiz xidmətlərdən bəhs olunur. Müəllif məqalənin giriş hissəsində cəmiyyətin ictimai həyatında və gələcək inkişafında elmin rolu, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti və 1969-cu ilə qədərki dövrdə elmin mövcud vəziyyəti barədə məlumat vermişdir. Mətn hissədə isə Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1969-cu ildə Mərkəzi Komitənin birinci katibi seçilməsindən sonra müxtəlif elm sahələrinin inkişafı ilə bağlı həyata keçirilmiş tədbirlərdən, görkəmli alimlərlə mütəmadi olaraq görüşərək elmin inkişafı üçün qarşıda duran vəzifələr və görülməli olacaq işlərin ətraflı müzakirə edilməsindən bəhs olunur. Ulu Öndər eyni zamanda alimlərin, ziyalıların, ədiblərin məişət problemləri ilə hər zaman maraqlanaraq onları diqqət mərkəzində saxlamışdır. Bununla yanaşı, məqalədə Azərbaycanın qədim dövr tarixinin öyrənilməsinə Heydər Əliyevin xüsusi həssaslıqla yanaşması da yer almışdır. Müəllif məqalənin nəticə hissəsində elmin Heydər Əliyevin Azərbaycana birinci rəhbərliyi dövründə başlanmış inkişafının bu gün də davam etdiyini, Ali Baş Komandanımızın rəhbərliyi ilə torpaqlarımızın işğaldan azad edilməsindən sonra həmin ərazilərdə yenidənqurma işləri ilə yanaşı, arxeoloji tədqiqatlara başlanıldığını, həmçinin, artıq fəaliyyət göstərən Qarabağ Universitetinin də elmin gələcək inkişafına böyük töhfələr verəcəyini göstərmişdir.
Açar sözlər:Heydər Əliyev, Azərbaycan, birinci rəhbərlik dövrü, elm, inkişaf.
Xülasə:Məqalədə Qarabağ ərazisində aparılan paleocoğrafi tədqiqatların əsas istiqamətləri araşdırılmışdır. Bildiyimiz kimi coğrafiya elmin tarixini bilmədən, onun keçdiyi yollar haqqında məlumatları əldə etmədən gələcəyi müəyyənləşdirmək mümkün deyil. Elmin öncəki tarixinin tədqiqi və dərindən təhlili isə keçmişlə müasir dövrü bağlayan körpüdür. Bu baxımdan uzun bir tarixi dövr ərzində doğma Vətənimizin dilbər guşələrindən biri olan Qarabağda aparılan paleocoğrafi tədqiqatların təhlili xüsusi aktuallığa malikdir. Qarabağ Azərbaycanın ən qədim tarixi-coğrafi ərazilərdən biri kimi dünyada insan cəmiyyətinin coğrafi məkanlarından biri olmuşdur. Əsrlər boyu təkcə Azərbaycanın deyil, bütün Cənubi Qafqazın iqtisadi, siyasi və mədəni həyatında mühüm, rol oynamışdır. Qarabağın olduqca zəngin tarixi-coğrafi keçmişi var. Burada yerləşən ilk insan məskəni olan Azıx mağarası bu tarixi keçmişin paleocoğrafiyası haqqında ən real elmi sübutlarını təsdiq edir. Beləliklə, əldə olunmuş materiallar bir daha göstərir ki, Qarabağın relyefi olduqca qədim, mürəkkəb poleogeomorfoloji inkişaf tarixinə malikdir. Ona görə burada relyefin inkişaf mərhələləri əsasən 4 silsiləyə ayrılmışdır. Ərazinin paleocoğrafi formalaşması bu mərhələlərə tam uyğundur və paleogenetik tarixidə struktur differensiyasiyasının fərqini əks etdirir.
Açar sözlər:Azərbaycan, Qarabağ, Kiçik Qafqaz, paleocoğrafi tədqiqatlar.
Xülasə: Azərbaycan Respublikası beynəlxalq birliyin bütün üzvləri ilə balanslaşdırılmış xarici siyasi əlaqələrə malikdir. Cənubi Qafqaz regionunun aparıcı dövləti olan Azərbaycan Respublikası bu regionda maraqlı olan bütün dövlətlərin diqqət mərkəzindədir. Bu baxımdan Şərqi Asiya nəhəngi hesab olunan Çin Xalq Respublikası (ÇXR) xüsusilə fərqlənir. Azərbaycan Respublikasının zəngin təbii sərvətləri bu regionda maraqlı olan Çinin daim Azərbaycanla yaxın siyasi əlaqələr saxlamasına gətirib çıxarmışdır. Azərbaycan Respublikası 1991-ci ildə öz müstəqilliyini qazandıqdan sonra Çin Xalq Respublikası ilə diplomatik-siyasi əlaqələr qurmuşdur. 1993-cü ildə Azərbaycanda Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişindən sonra bu əlaqələr daha da dərinləşmişdir. 2003-cü ildə Azərbaycanda Prezident İlham Əliyevin hakimiyyətə gəlməsi ilə bu əlaqələr keyfiyyətcə yeni mərhələyə daxil olmuşdur. Belə ki, XXI əsrdə Azərbaycan istər siyasi, istər iqtisadi, istərsə də hərbi baxımdan Cənubi Qafqazın aparıcı dövlətinə çevrilmişdir. Bu, Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi davamçısı olan Prezident İlham Əliyevin diplomatik məharəti sayəsində mümkün olmuşdur. Azərbaycanla Çin arasında diplomatik, siyasi, iqtisadi, mədəni sahələrdə çoxtərəfli dərin əməkdaşlıq mövcuddur. Çin Ermənistanla Azərbaycan Respublikası arasında 1991-1994-cü illəri əhatə edən I Qarabağ və 2020-ci il 27 sentyabrdan 10 noyabra qədər davam etmiş II Qarabağ (və ya Vətən müharibəsi) müharibələrində hər zaman Azərbaycanın haqlı mövqeyini dəstəkləyən bəyanatlar vermişdir. Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olunduqdan sonra da Qarabağda bərpa-quruculuq işlərinə fəal dəstək vermişdir. Çin hələ 1998-ci ildə Azərbaycan xalqının Ümummilli lideri Heydər Əliyev tərəfindən irəli sürülmüş Böyük İpək Yolunun bərpası ideyasının fəal dəstəkləyicisidir. XXI əsrdə bu kontekstdə Çin tərəfindən “Bir kəmər, bir yol” ideyası irəli sürülmüşdür. Bu məqalədə Azərbaycan Respublikası ilə Çin arasında 2003-2025-ci illərdə mövcud olmuş diplomatik-siyasi münasibətlər ətraflı təhlil ediləcəkdir.
Açar sözlər:Azərbaycan, İlham Əliyev, Çin, Qarabağ, diplomatiya
Xülasə:Təqdim olunan məqalə aktual mövzuya həsr olunmuşdur. Üstəlik, bu mövzu heç zaman aktuallığını itirmir. Bu gün çox böyük həcmdə tənqidi, sənədli və avtobioqrafik ədəbiyyat Heydər Əliyevin nəhəng şəxsiyyətinə və çoxşaxəli fəaliyyətinə həsr olunmuşdur. Bununla belə, onlar hər il müxtəlif məlumatlarla yenilənir. Məqalə bu məsələyə toxunan araşdırmalara öz töhfəsini vermişdir. Məqalə ilk növbədə ona görə maraqlıdır ki, məhdud çərçivədə Rusiya, Azərbaycan və Asiya mədəniyyətşünasları, filosofları və politoloqlarından H.Ə.Əliyevin mədəniyyət, təhsil, maarifçilik, elm və incəsənət sahəsində dərin biliklərə malik olduğunu əyani şəkildə sübut edən bir sıra maraqlı faktlar toplanmışdır. Adlar çəkilir, müxtəlif janrlarda yaradılan əsərlərinin mətnlərindən lazımi fraqmentlər verilir. Bu isə tədqiqatın ciddi elmi istiqaməti və ya verilən xatirələrlə bağlıdır. Hər bir sitatın ardınca qənaətlər və ümumiləşdirmələr verilir. Məqalədə konkret bir aspekt qeyd edilmişdir ki, bu isə mədəniyyət və təhsillə bağlıdır. Burada Heydər Əliyevin rolu yüksək qiymətləndirilir. Ulu öndər doğma xalqının mədəniyyətinin və təhsilinin səviyyəsinin yüksəldilməsinin qayğısına qalaraq, nəinki müvafiq islahatlar aparmış, həm də Azərbaycanın mədəni elitası ilə görüşmüşdür. Ümummilli liderin ideyası multikultural siyasətin həyata keçirilməsi ilə bağlı olmuşdur. Bu siyasətin tumurcuqları hələ 1969-cu ildə ölkədə yetişmişdir. Məqalədə qeyd edilir ki, onun həyata keçirdiyi siyasət bu perspektivdə multikulturalizmin unikal modelini yaratmağı qarşısına məqsəd qoymuşdu. O, Şərqin ən yaxşı etiket qaydalarını, tolerantlıq və mədəni ənənələri çərçivəsi daxilində saxlanılır. Məqalədə həmçinin elm, təhsil və mədəniyyət arasında fərq qoyulmur və onlar ayrılmaz şəkildə təhlil edilir.
Açar sözlər:Azərbaycan, mədəniyyət, təhsil, müasirlik, incəsənət, tolerantlıq, multikulturalizm.