Xülasə:BMT-nin İqlim Dəyişikliyi üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasının - COP29-un 2024-cü ilin noyabr ayında Bakı şəhərində keçirilməsi Azərbaycanda qeyri-mövsüm dövründə turizmin təşviqinə böyük töhfə vermişdir. Müstəqillik tarixində təşkil edilən ən böyük beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirdə iştirak üçün 76 min nəfərə yaxın şəxs qeydiyyatdan keçmişdir ki, onun 75 faizi xaricilər olmuşdur. Bu məqalə Azərbaycanda keçirilən beynəlxalq və ölkə əhəmiyyətli tədbirlərin qeyri-mövsüm dövründə gəlmə və daxili turizminin təşviqindəki rolunu araşdırmağa həsr olunmuşdur. Aparılan araşdırmanın nəticəsində aydın olmuşdur ki, COP29 Azəbaycana gələn xaricilərin coğrafiyasının genişlənərək 195 ölkəyə çatmasına səbəb olmuşdur. Məqalədə qeyri-mövsüm dövründə turizmin inkişafı üçün yerli və beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərin təşkili ilə bağlı müvafiq təkliflər irəli sürülmüşdür.
Açar sözlər: COP29, qeyri-mövsüm dövrü, beynəlxalq əhəmiyyətli tədbir, gəlmə turizm, ekoturizm
Xülasə:Məqalə regional iqtisadi siyasətin nəzəri və metodoloji bazasının işlənib hazırlanmasına, bu məqsədlərə nail olmaq üçün tələb olunan əsas dövlət vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsinə yönəlib. Məqaləda ümumiləşdirmə, təhlil, sintez və müqayisəli təhlil kimi elmi metodlardan istifadə edilməklə, regional sosial-iqtisadi inkişafın prioritet sahələri araşdırılır. Məqalə regional strategiyaların formalaşdırılmasının təşkilati mexanizmini araşdırır və rəqabətqabiliyyətli regional sosial-iqtisadi sistemləri inkişaf etdirmək üçün dövlət tənzimlənməsinin əsas yanaşmalarını və üsullarını təqdim edir. Bundan əlavə, davamlı regional inkişaf üçün göstəricilər müəyyən edilir. Məqalə regionlarda sosial-iqtisadi yüksəliş üçün prioritetlərin müəyyən edilməsinin, bu sahəyə orijinal fikirlərin və elmi yeniliklərin verilməsinin praktiki əhəmiyyətini vurğulayır.
Açar sözlər: regional strategiya, artım çərçivəsi, sosial və iqtisadi irəliləyiş, yerlilik, dövlət tənzimlənməsi, iqtisadi transformasiya.
Xülasə: Məhsulun təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədiylə qida biznesi keyfiyyət idarəetmə sistemlərindən (KİS) istifadə edir. HACCP və ISO 22000 kimi sistemlər qida sektorunda mövcud olan potensial təhlükələri aradan götürmək üçün əsaslı vasitədir. KİS - in qida sənayesində bir neçə istifadəsi var. Bu prosesə başlamaq üçün, müəssisələr çirklənməyə həssas bölgələri müəyyən etməklə qida təhlükəsizliyini yaxşılaşdırırlar. Nəticədə, tullantıları azaltmaqla və resurslardan daha yaxşı istifadə etməklə, KİS istehsal prosesi daha səmərəli olur. Bunu da qeyd etməliyik ki, qida biznesində keyfiyyət idarəetmə sisteminin qurulmasında çoxlu maneələrlə rastlaşırıq. Bu sistemlərin yaradılması və saxlanması üçün müasir təlim və infrastruktur lazımdır. Bu sistemdə müxtəlif distribyutorlar və təchizatçılar arasında standartlara ardıcıl riayət etmək bəzən çətin ola bilir. Dəyişən müştəri tələbləri və inkişaf edən narahatlıqların təsirinə məruz qalan qida sektorunun dinamik xarakterinə görə KİS-i davamlı olaraq yeniləmək resurs tutumlu ola bilər. Qısacası, keyfiyyət menecmenti sistemləri (KİS) qida məhsullarının keyfiyyətinə zəmanət verərək bir çox üstünlükləri bərabərində gətirir. Lakin bu üstünlüklər həm də uzunmüddətli əməkdaşlığa ehtiyac duyur (sektorlar üzrə). KİS-dən maksimum yararlanmaq üçün bu sahədəki maneələri aradan qaldırmaq vacibdir. Qısacası qeyd etmək lazımdır ki, müəssisələr keyfiyyət idarəetmə sistemlərində normativlərə uyğunluğa və təhlükəsiz qidaya zəmanət vermək istəyirlərsə, qida sektoru üçün mütləq qeyd etdiyimiz nüansları nəzərə almalıdırlar. Artan məhsuldarlıq, daha az risk və daha böyük bazar rəqabət qabiliyyəti kimi təklif etdikləri əhəmiyyətli faydalara baxmayaraq, bu sistemlərin tətbiqi xüsusilə kiçik bizneslər üçün çətin ola bilər. Bu məsələlərdən bəzilərinə yüksək qiymət, təlim üçün tələb olunan vaxt və səy, habelə müxtəlif təchizat zəncirlərində uyğunluğun təmin edilməsinin çətinliyi daxildir. Qida sektoru birlikdə işləmək və bu problemlərin aradan qaldırılması üçün ağıllı investisiyalar etməklə keyfiyyət idarəetmə sistemlərindən maksimum yararlana bilər. Bu, daha təhlükəsiz və səmərəli qida təchizatı zəncirinə gətirib çıxaracaq.
Açar sözlər: KİS, qida sənayesi, keyfiyyət, təhlükəsizlik, fayda və çətinliklər
Xülasə: Son dövrlərdə qlobal iqlim dəyişikliyi, məhdud resursların istifadəsi və yoxsulluq kimi məsələlər, ölkələr və beynəlxalq təşkilatlar üçün əhəmiyyətli bir qlobal gündəm mövzusu halına gəlmişdir. Sosial-iqtisadi problemlərə ekoloji problemlərin əlavə edilməsi ilə başlayan bu böhranın həlli əvvəlcə “davamlı inkişaf”, sonra isə “yaşıl iqtisadiyyat” kimi irəli sürülən konsepsiyalar işığında axtarılır. Davamlı inkişaf və yaşıl iqtisadiyyat yanaşmaları, bir-birini tamamlayaraq, yalnız iqtisadiyyatı deyil, eyni zamanda həyatımızın bütün sahələrini əhatə edən fənlərarası bir anlayış kimi formalaşır. Bu kontekstdə bu araşdırmanın əsas məqsədi yaşıl iqtisadiyyat konsepsiyasını davamlı inkişaf çərçivəsində araşdırmaq və iqtisadi islahatların yaşıl iqtisadiyyatın inkiçafına olar təsir istiqamətlərini müəyyənləşdirməkdən ibarətdir. Daha sonra yaşıl iqtisadiyyatın tərifinə əsasən yaşıl yaxalı iş yerləri səciyyələndirilmiş və onların məşğulluğa potensial təsirləri araşdırılmışdır. Nəhayət, yaşıl iqtisadiyyatla bağlı bəzi sektorların (energetika, tikinti, kənd təsərrüfatı və ərzaq) davamlı inkişaf baxımından əhəmiyyəti araşdırılmışdır. Bu araşdırma yaşıl iqtisadiyyat sahəsində tədqiqat və ədəbiyyata töhfə vermək üçün irəli sürülüb. Yaşana bilən dünya üçün son dərəcə əhəmiyyətli olan yaşıl iqtisadiyyatın daha dərindən araşdırılması lazımdır. Əldə edilən indeks dəyərlərinə görə, nəzərdən keçirilən dövrdə Azərbaycanın yaşıl iqtisadiyyat inkişaf etdiyini deyə bilərik. Bu artımda xüsusilə iqtisadi və sosial göstəricilərdəki müsbət irəliləyişlərin böyük payı var. Son illərdə ətraf mühit göstəricilərində müsbət irəliləyişlər olsa da, ekoloji göstəricilərin yaşıl iqtisadiyyatın göstəricilərinə töhfəsi nisbətən məhdud olaraq qalır.
Açar sözlər: Davamlı İnkişaf, yaşıl iqtisadiyyat, yaşıl inkişaf, bərpa olunan enerji
Xülasə: Məqalə turizm sektorunda təhlükəsizliyin, xüsusilə hava yolu turizminin fiziki və rəqəmsal aspektlərini əhatə edir. Son illərdə baş verən qlobal hadisələr təhlükəsizlik məsələlərini daha aktual edib. Fiziki təhlükəsizlik tədbirləri ilə yanaşı, kibertəhlükəsizlik də turizm sektorunun qarşılaşdığı əsas problemlərdən biridir. Hava yolu şirkətləri onlayn rezervasiya sistemləri, sərnişin məlumat bazaları və uçuş idarəetmə sistemlərini qorumaq üçün yeni texnologiyalar tətbiq edir. Məqalədə həmçinin kibertəhlükələrin turizm destinasiyalarına və ümumi iqtisadiyyata təsiri müzakirə edilir. Təhlükəsizlik tədbirlərinin effektivliyi, dövlət və özəl sektorun birgə strateji yanaşması ilə mümkündür.
Açar sözlər: Turizm təhlükəsizliyi, hava yolu turizmi, rəqəmsal təhlükəsizlik, turizm iqtisadiyyatı, destinasiya təhlükəsizliyi
Xülasə: Qloballaşan dünyada müxtəlif ölkələrdən olan insanların qarşılıqlı əlaqələri hər keçən gün artmaqdadır. Bu vəziyyətdə mədəniyyət və mədəni müxtəlifliklər daha çox fərqinə varılan və insan münasibətlərində yer alan anlayışlara çevrilmişdir. Mədəni müxtəlifliklərə uyğun idarəetmə müəyyənləşdirmək və mövcud fərqləri uğurla idarə edə bilmək günümüzdə biznes idarəçiliyinin vacib komponentlərindən birinə çevrilmişdir. Bu kontekstdə mədəni müxtəlifliklərin idarə edilməsində müxtəlif təşkilati və fərdi strategiyalar mövcuddur. Bu strategiyalar arasında ən əhəmiyyətli olanlardan biri də motivasiyadır. Araşdırmalar göstərir ki, qlobal liderlərin uğurunun əsas səbəblərindən biri, mədəniyyətlərarası müstəvidə işçiləri fərqli motivasiyaedici amillərlə başa düşmək və uyğun idarəetmə yanaşmaları tətbiq etməkdir. Təşkilatlarda, təşkilati məqsədlərin həyata keçirilməsi, uğurlu performans göstəril məsi və bazarda mövcudluğun davam etdirilməsi onların malik olduqları resurslardan səmərəli və effektiv şəkildə istifadə etməsindən asılıdır. Təşkilatların ən əhəmiyyətli və ən dəyərli resurslarından biri isə işçilərdir. Bu gün iş həyatında insan faktoru ən yüksək dəyər olduğu sübut olunmuşdur. Bir işin uğurla nəticələnməsi bu yüksək dəyərdən səmərəli və effektiv istifadə edilməsinə bağlıdır. İnsan resurslarını səmərəli işlətmək isə onları ən yaxşı şəkildə motivasiya etməklə mümkündür. İş yerlərində insan resursları tükənib istehlak ediləcək yox, əksinə, üzərində sərmayə qoyulacaq dəyərlər kimi qəbul edilməli və buna uyğun davranılmalıdır. İnsanlar öz duyğu və düşüncələrinə dəyər verildiyi, əsas ehtiyaclarının və inkişaf tələblərinin ödənildiyi, səlahiyyətlərdən istifadə edərək müəssisənin uğurunda təsirli olduqları, öz motivasiya profillərinə uyğun şəkildə mükafatlandırıldıqları mühitlərdə işləmək istəyirlər. Təşkilatlarda işçiləri xoşbəxt və rahat edəcək amilləri davamlı axtarmaq və bu amilləri təmin etmək mövzusunda menecerlərə böyük məsuliyyət düşür. Motivasiya prosesi insan davranış və hərəkətlərində açıq şəkildə müşahidə edilə bilər. Bir insanın motivasiyalı olub-olmadığını onun davranışlarından asanlıqla anlamaq mümkündür. Menecerin işçiləri yüksək motivasiya ilə çalışdıra bilməsi üçün onların davranışlarını və ehtiyaclarını başa düşməsi vacibdir. Bu səbəbdən məqalədə mədəniyyətin iş, menecment və motivasiya ilə əlaqəsinə fərqli tədqiqatlar nümunəsində yer verimişdir.
Açar sözlər:Mədəniyyət , Motivasiya , Mədəniyyətlərarası menecment
Xülasə: Məqalə sovet rejiminə qarşı Azərbaycanda 60-cı illərdə baş vermiş üsyanlardan biri olan, Zərdab üsyanından bəs edir. Üsyanın əsas səbəbi kimi 1963-cü ilin yanvarında Zərdab rayonunun statusunun ləğv edilərək 35 km uzaqda yerləşən Ucar rayonunun tərkibinə birləşdirilməsi göstərilir. Lakin sovet rejimin daxili siyasətdə buraxdığı kobud səhvlər, 60-cı illərin sosial – iqtisadi problemləri, bu dövrdə ölkədə höküm sürən ərzaq qıtlığı, hətta əhaliyə qara çörəyin talon sistemi ilə verilməsi və s. məsələlər də əhalinin səbr kasasının daşmasında mühüm rol oynamışdır.
Açar sözlər: Sovet rejimi, üsyan, Zərdab, Ucar, status
Xülasə: İlk öncə onu qeyd edək ki, informasiya tələbatı müəyyən bir sahə üçün lazımlı olan məlumatların və biliklərin tələbini ifadə edir. Yəni, müəyyən bir fəaliyyətin düzgün və effektiv şəkildə həyata keçirilməsi üçün tələb olunan məlumatların növüdür. İnformasiya tələbatı, istifadəçilərin (şəxslər, müəssisələr, təşkilatlar və s.) qərar qəbul etmə, analiz, planlaşdırma və ya əməliyyatları yerinə yetirmək üçün ehtiyac duyduğu məlumatların təyin olunmasını əhatə edir. Turizm sahəsinə dair informasiya tələbatı, turizm sektorunun müxtəlif maraqlı tərəflərinin (turistlər, turist agentlikləri, otellər, nəqliyyat şirkətləri və digər turizm müəssisələri) qərar qəbul etmə proseslərini dəstəkləmək məqsədilə topladığı, emal etdiyi və istifadə etdiyi məlumatları ifadə edir. Məqalədə turizmin informasiya təminatı sahəsində tələbatın öyrənil¬məsi zamanı meydana çıxan ümumi problemlərin həlli məqsədilə görüləcək işlər qeyd edilmiş, informasiya tələbatı anlayışı, onun elmi və nəzəri cəhətdən izahı göstərilmişdir. Turizm sahəsi üzrə informasiya tələbatı məsələsi təhlil edilərkən ilk növbədə bu sahənin informasiya tələ¬batının genezisinə, onun insan tələbatları sistemində mövqeyinə nəzər salınmışdır.
Açar sözlər: Sənəd axını, turizm, informasiya mənbəyi, informasiya tələbatı.
Xülasə: İkinci Qarabağ müharibəsində də sübut olundu ki, Azərbaycanın hərb sahəsi hər gün daha da inkişaf etməkdədir. Məhz buna görə Azərbaycanın dünyanın ən böyük hərbi təşkilatı olan NATO ilə münasibətlərinin və qarşılıqlı əməkdaşlığının tədqiq edilməsi xüsusi önəmə malikdir. Həm tarixi köklərlə bağlı olduğumuz həm də NATO-nun ən güclü ölkələrindən biri olan Türkiyənin bu prosesə verdiyi töhfələr haqqında araşdırmalar aparmaq və məlumatları istər yerli istərsə də beynəlxalq aləmdə işıqlandırmaq xüsusi önəm kəsb edir. Türkiyə xüsusi ilə XXI əsrin əvvələrindən etibarən bu prosesdə Azərbaycana hərbi, siyasi-iqtsadi, sosial və digər sahələrdə dayaq olmuşdur. Azərbaycan ordusunun NATO standartlarına uyğunlaşdırılması istiqamətində Azərbaycan ordusuna istər ölkə daxilində istərsə də Türkiyədə hərbi təlimlər verilməsi buna ən böyük sübutdur.
Açar sözlər: Azərbaycan Respublikası, Türkiyə Respublikası, Rusiya Federasiyası, NATO, hərb
Xülasə: Məqalədə Azərbaycanın mədəni irsi təhlil edilir, Şuşa şəhərinin mədəniyyətinin həm lokal, həm də dünyəvi əhəmiyyəti izah edilir. Giriş hissədə mədəniyyət anlayışına münasibət bildirilir. Mədəni irsin müxtəlif sahələri haqqında fikir söylənilir, Azərbaycan kulturoloji fikrinin tarixi ənənələrinə diqqət yönəldilir. Müstəqilliyimizin bərpasından sonra mədəniyyətimizin tam şəkildə təhrif olunmadan tədqiq edilməsinə ehtiyac olduğu vurğulanır. Əsas hissədə Şuşada ilk musiqi məktəbinin yaradılmasının əhəmiyyətindən sohbət gedir. Eyni zamanda Şuşanın dünya şöhrəti təhlil edilir. Avropa və Rusiyanın görkəmli şəxsiyyətlərinin Şuşa haqqında fikirləri izah edilir. Həmçinin Şuşanın mədəni tarixi memarlıq abidələrindən bəhs edilir. İşğal illəri dövründə şəhərin və mədəniyyət abidələrinin dağıdılması, məhv edilməsi qeyd edilir. İşğaldan azad olunduqdan sonra Şuşanın müasir mədəniyyət həyatı təhlil edilir. Ölkə başçısının imzaladığı sərəncamların mədəniyyətin inkişafı üçün əhəmiyyətindən danışılır. Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlərin, festivalların əhəmiyyəti izah edilir.
Açar sözlər: Mədəniyyət, Qarabağ, Şuşa, qalalar, tarixi abidələr.
Xülasə: Tədqiqatda müasir cəmiyyətin ekoloji mədəniyyətinin formalaşması və inkişafında sosial institutların rolu təhlil olunur. Ekoloji böhranların artdığı dövrdə ailə, təhsil, din, siyasət və iqtisadiyyat kimi əsas sosial institutların ekoloji dəyərləri necə təşviq etdiyi və bu dəyərlərin fərdlər və cəmiyyət səviyyəsində davranış qaydalarına necə çevrildiyi araşdırılır. Məqalə ailənin ilkin sosiallaşma məkanı olaraq uşaqlara ekoloji məsuliyyət və təbiətə münasibətin aşılanmasında rolunu və təhsilin ekoloji biliklər və şüur formalaşdırmasındakı əhəmiyyətini vurğulayır. Bundan başqa, siyasət və iqtisadiyyat institutlarının ekoloji qanunvericilik və davamlı inkişafla bağlı strategiyaların tətbiqi ilə ekoloji mədəniyyətin gücləndirilməsinə verdiyi töhfə araşdırılır. Tədqiqatda normativ-analitik metodlar istifadə olunaraq, sosial institutların ekoloji mədəniyyətin formalaşmasındakı funksiyaları qiymətləndirilir. Nəticədə, sosial institutların hər birinin cəmiyyətin ekoloji dəyərlərinin formalaşması və möhkəmlənməsində mərkəzi rol oynadığı vurğulanır. Məqalə ekoloji dəyərlərin genişlənməsi üçün bu institutların fəaliyyətinin gücləndirilməsinin vacibliyini irəli sürür. Tədqiqatda, həmçinin, Azərbaycanda mövcud vəziyyət təhlil olunur və nəticə hissəsində müvafiq tövsiyələr verilir.
Açar sözlər: Ekoloji mədəniyyət, ekoloji dəyərlər, normativ təhlil, sosial institutlar, ailə, təhsil.