Xülasə: Qloballaşma və elm tutumlu iqtisadiyyata keçid kontekstində regional klasterlər mezosəviyyədə rəqabət qabiliyyətinin və innovativ inkişafın əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilir. Onların balanslı və uzunmüddətli regional inkişafı təmin etmək potensialı tam şəkildə reallaşdırılmır. Bu da onların dayanıqlığını qiymətləndirmək üçün adekvat metodların hazırlanması zərurətini yaradır. Bu tədqiqatın məqsədi regional klaster inkişafının dayanıqlığını qiymətləndirmək üçün hərtərəfli metodologiya yaratmaq üçün nəzəri və metodoloji yanaşmaları təkmilləşdirməkdir. Elmi yanaşmaları sistemləşdirməklə "davamlı klaster inkişafı" və "klaster" anlayışları aydınlaşdırılır və onların dayanıqlığının əsas determinantları müəyyən edilir. Məqalədə ESG (ətraf mühit, sosial və korporativ idarəetmə) konsepsiyasının prinsiplərinə uyğun olaraq strukturlaşdırılmış hərtərəfli dayanıqlılıq qiymətləndirmə göstəriciləri sistemləşdirilir. Sistem obyektiv monitorinqə, müqayisəli təhlilə və klasterlərin mövcud vəziyyətinin yoxlanılmasına imkan verən ətraf mühit, sosial və iqtisadi sahələr üçün kəmiyyət göstəricilərini əhatə edir. Hazırlanmış metodoloji vasitələr klaster dayanıqlığının qiymətləndirilməsində parçalanmanın aradan qaldırılmasına yönəlib.
Açar sözlər:davamlı inkişaf, regional klasterlər, davamlılığın qiymətləndirilməsi, ESG (ətraf mühit, sosial və korporativ idarəetmə), klaster siyasəti, strateji idarəetmə, regional iqtisadiyyat
Xülasə:Turizmin inkişafı nəqliyyat sənayesinin inkişafı ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Turizm müxtəlif nəqliyyat növlərindən istifadəni artırır ki, bu da öz növbəsində turizm üçün əlavə ərazilərin istifadəsinə, tıxacların azaldılmasına və turist axınlarının optimallaşdırılmasına imkan verir. Rəqabətədavamlı turizm məhsulu yaratmaq sahəsində son onilliyin təcrübəsi göstərir ki, nəqliyyatın sürətli inkişafı olmadan regionlarda daxili turizmi inkişaf etdirmək mümkün deyil. Turizm sənayesində demək olar ki, bütün nəqliyyat növlərindən müxtəlif dərəcələrdə istifadə olunur. Əsas olanlar: hava, avtomobil, su (dəniz və çay) və dəmir yoludur. Turistlərin daşınması zamanı adətən bir neçə nəqliyyat növündən istifadə olunur: dəmir yolu və avtomobil yolu, hava və avtomobil yolu, su, dəmir yolu və avtomobil yolu. Bu aspektdən yanaşılaraq məqalədə sistemli şəkildə araşdırma aparılmış, yerli və xarici müəlliflərin əsərlərinə istinad edilərək təklif və tövsiyələr qeyd edilmişdir.
Açar sözlər:turizm, nəqliyyat, nəqliyyat xidmətləri, qarşılıqlı əlaqə
Xülasə:Tədqiqatda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması ərəfəsində və onun mövcudluğu dövründə ölkədəki erməni icmasının vəziyyəti və fəaliyyəti araşdırılmışdır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti yaranmamışdan öncə erməni-daşnak qüvvələri bütün Cənubi Qafqazda həyata keçirmək istədikləri məqsədlər çərçivəsində Şəki bölgəsində də məkirli planlarını reallaşdırmağa cəhd göstərmişlər. Bu məqsədlə 1918-ci ildə general Nazarbekovun göstərişi ilə bölgəyə “Şəki erməni batalyonu” adlanan mütəşəkkil silahlı dəstə göndərilmişdir. Rəsmi olaraq asayişi qorumaq adı altında fəaliyyət göstərən bu batalyon yerli müsəlman kəndlərinə silahlı hücumlar təşkil etmiş, dağıntılar törətmiş, yanğınlar salmış və mülki əhalini qətlə yetirmişdir. Fövqəladə Tədqiqat Komissiyasının topladığı şahid ifadələri bu zorakılıqların ideoloji deyil, məhz etnik nifrət zəminində törədildiyini təsdiqləyir. Lakin Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması və Qafqaz İslam Ordusunun ölkə ərazisinə daxil olması nəticəsində bu planların qarşısı alınmış, bölgədə sülh və asayiş bərpa olunmuşdur. Belə bir şəraitdə Azərbaycan hökumətinə siyasi təzyiq göstərmək məqsədilə “erməni qaçqınları” məsələsi gündəmə gətirilmiş və Qərbdəki erməni lobbisi bu təşəbbüsə fəal şəkildə dəstək vermişdir. Bununla belə, Azərbaycan Cümhuriyyəti hökumətini beynəlxalq aləmdə nüfuzdan salmaq cəhdləri uğursuzluqla nəticələnmişdir. AXC hökuməti “Müstəqillik Bəyannaməsi”nin prinsiplərinə sadiq qalaraq bütün millətlərin qanun qarşısında bərabərliyini təmin etmiş, Nuxa və Ərəş qəzalarında yaşayan erməni əhalisinin də sosial-iqtisadi problemlərinin həllinə diqqət yetirmişdir. Aparılmış tədqiqat nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti milli mənsubiyyətindən asılı olmayaraq bütün vətəndaşlarına bərabər münasibət göstərmiş, etnik zəmində qarşıdurmaların aradan qaldırılmasına və bölgədə sabitliyin bərpasına yönəlmiş siyasət həyata keçirmişdir.
Açar sözlər:Azərbaycan Cümhuriyyəti, erməni icması, Nuxa- Ərəş qəzası, erməni qaçqınları, “Şəki erməni batalyonu”, Padar erməni- müsəlman sülf konfransı, Amerika Yaxın Şərqə Yardım komitəsi
Xülasə:Məqalədə turizm subyektlərinin iqtisadi təhlükəsizliyinin təminində risklərin idarə edilməsinin əhəmiyyəti əsaslandırılır. Qeyd edilir ki, son dövrlər turizm bazarında yaranmış vəziyyət, rəqabət şərtlərinin ciddiləşməsi, turizmin təhlükə və təhdidlərə həssaslığının artması risk idarəçiliyinin təşkilini aktuallşdırmışdır. Turizmdə müxtəlif növ risklərin baş vermə ehtimalı onların idarə edilməsi, təsirlərinin azaldılması, qarşısının alınması üçün idarəetmə tədbirlərinin planlaşdırılması və reallaşdırılmasını, məsələyə sistemli yanaşmanı şərtləndirir. Risklərin idarə edilməsinin təhlili göstərir ki, turizm subyektlərində iqtisadi təhlükəsizliyin daha səmərəli təmini üçün risk əsaslı idarəetmə üsulunun tətbiqi daha məqsədəuyğundur və bu, metodun daha geniş funksionallığı və üstünlüklər təmin etməsi ilə əsaslandırılır. Risklərin idarə edilməsinin səmərəliliyinin artırılması üçün korporativ mədəniyyətin və xüsusi struktur bölməsinin formalaşdırılmasının vacibliyi vurğulanır. Bildirilir ki, Azərbaycanda əksər turizm subyektlərinin təşkilati-idarəetmə strukturunda risklərin idarə edilməsi bölmələri fəaliyyət göstərmir, bölmələrin yaradılması hələ ilkin formalaşma mərhələsindədir və bu prosesin sürətləndirilməsinin vacibliyi diqqətə çatdırılır. Belə nəticəyə gəlinir ki, risklərin idarəçiliynin strategiyasının və reallaşdırılması mexanizminin işlənməsi, turizm subyektlərində risk idarəçiliyi bölmələrinin yaradılması və risklərin idarə edilməsinin subyektin ümumi idarəetmə sisteminə inteqrasiyasına nail olunması mühüm vəzifələrdəndir və onun icrası, subyektlərə iqtisadi təhlükəsizliyin təmini, turizm bazarında səmərəli və dayanıqlı fəaliyyət, rəqabətqabiliyyətlilik, gəlirlilik və s. baxımından müəyyən üstünlüklər yaradar. Bu səbəbdən turizm subyektləri risklərin idarə edilməsi bölmələrinin yaradılması məsələsini ön plana çəkməli və həllinə nail olmalıdırlar.
Açar sözlər:turizm subyektləri, iqtisadi təhlükəsizlik, risk təhlükəsi, risklərin idarəçiliyi, risk idarəçiliyi strategiyası.
Xülasə:Əksər rus knyazlıqlarının Moskvanın hakimiyyəti altında birləşməsi, böyük beynəlxalq uğurlar və Orda asılılığından qurtuluş bu nailiyyətlərin nəzərəçarpacaq dərəcədə möhkəmləndirilməsini tələb edirdi. Nəticədə, genişmiqyaslı tikinti layihələri başladıldı. Dövlətin əsas kafedralına çevrilmiş Kremlin köhnə Uspensk Katedralının yenisi ilə əvəz edilməsi qərara alındı. Bunun üçün yeni texnologiyalarda təcrübəli olan italyan ustalar dəvət edildi. İtalyan memarları XV əsrin sonlarında Rusiyaya gəlməyə başladılar. Müxtəlif mənbələrə əsasən, alimlər italyanların Moskvada və digər şəhərlərdə ən azı 60 tikinti layihəsində iştirak etdiyini təxmin edirlər. İtalyan ustalarının iş dairəsi olduqca geniş idi. Yaxşı planlaşdırılmış qalalar italyan modelinə uyğun olaraq tikilir, köhnə istehkamlar yenidən qurulur və bərpa edilir, kilsələr və saraylar ucaldılırdı. Qərb alimlərinin fikrincə, onlar kilsə tikintisində çoxsaylı yeniliklər tətbiq edir və yeni memarlıq növləri yaradırdılar. Onlar özləri ilə bir sıra texniki yeniliklər gətirdilər. Təcrübəli hərbi mühəndislər və artilleriyaçılar Rusiya torpaqlarının birləşdirilməsi ilə məşğul olan və ixtisaslı mütəxəssislərə ehtiyacı olan hökmdarlar üçün son dərəcə faydalı idilər. Bununla belə, italyan mütəxəssisləri yeni və orijinal yanaşmalar tapmağı bacardılar. Onlar ölkədə hörmətlə qarşılandılar və Kremldəki Uspensk Katedralı və ya Kiyevdəki Sofiya Katedralı kimi ikonik binaların yenidən qurulması və ya təmiri ilə bağlı sifarişlər də daxil olmaqla ən mürəkkəb və vacib sifarişləri aldılar.
Açar sözlər:İntibah mədəniyyəti, italyan memarlar, tikinti layihələri, Rusiya mədəniyyəti
Xülasə:В статье рассмотрены основные черты трансформационного лидерства в музейном деле, представлена научная информация о моделях руководства и управления. В контексте вопроса "Кто может быть музейным руководителем?" автор анализирует характерные черты инновационного лидера, сопоставляет различия между традиционным лидерством и трансформационным лидерством, а также выдвигает научные суждения об основных шагах, которые необходимо предпринять для развития трансформационного лидерства. Также в статье содержится ряд научных публикаций о трансформационном лидерстве; в этих публикациях исследуется не только суть концепции, но и проблемы, существующие в управлении музеем. Автор, опираясь на международный опыт, наряду с научными источниками, отмечает роль различных музейных блогов и предоставляет информацию о конкретных электронных стандартах, принятых Американской Ассоциацией музеев в отношении руководства и организационной структуры. Помимо этого, рассматриваются основные характеристики, которые должны нести лидеры, работающие в области культуры и искусства. Автор подчеркивает, что трансформационными лидерами в этой области являются люди, обладающие творческим мышлением, способствующие инновациям, демонстрирующие истинную приверженность искусству. Читателю сообщается, что такие лидеры благодаря своим навыкам мотивации, стратегического планирования и общения имеют возможность создавать здоровую среду сотрудничества внутри организации, так и вносить свой вклад в культурное развитие общества. Также исследуется, как руководитель Национального музея азербайджанской литературы имени Низами Гянджеви использует стратегические инициативы для продвижения культурного наследия и создания динамичных образовательных программ. Принимая изменения, развивая сотрудничество с местными и международными партнерами, музей зарекомендовал себя как один из культурных центров Азербайджана. В исследовании подчеркивается миссия музея в адаптации к современным вызовам и важность трансформационного лидерства в обеспечении его устойчивости в стремительно меняющемся глобальном культурном ландшафте. Музей Низами также служит ресурсом для других культурных учреждений, стремящихся к развитию и актуальности.
Açar sözlər:музей Низами, музееведение, экспозиция, литература, искусство
Xülasə:44 günlük müharibə qalibiyyəti və ərazilərin düşməndən azad olunması təbii sərvətlərlə zəngin olan Qarabağ bölgəsinin, o cümlədən Şuşa şəhərinin inkişaf strategiyasının qurulmasını zəruri edir. Turizm sənayesi istənilən resurslarla zəngin regionun iqtisadi inkişafı və dayanıqlılığı üçün əsas sənaye sahələrindəndir. Qeyd edilənləri təhlil edərək Şuşa şəhərində turizmin inkişaf strategiyasının formalaşması araşdırılmışdır. Məqalədə post-münaqişə dövründə Şuşa şəhərinin turizm sektorunun inkişafı regional iqtisadi dirçəlişin təmin olunması baxımından təhlil edilir. Araşdırmanın məqsədi Şuşada turizm sahəsinin prioritet inkişaf istiqamətlərini müəyyənləşdirmək və bu istiqamətləri iqtisadi, mədəni və innovativ komponentlər üzrə sistemləşdirməkdir. Məqalədə turizmin iqtisadi artıma, məşğulluğa və yerli gəlirlərin artımına təsiri, mədəni irsin qorunması və beynəlxalq imic formalaşmasındakı rolu, həmçinin “ağıllı şəhər və rəqəmsal turizm” modelinin tətbiq imkanları araşdırılır. Tədqiqatda PESTEL analizindən istifadə olunmaqla Şuşa şəhərinin turizm ekosistemi üzrə strateji üstünlüklər və risklər müəyyənləşdirilmiş, həm dövlət, həm də özəl sektor üçün praktik təkliflər hazırlanmışdır. Məqalə araşdırılarkən Şuşanın mövcud turizm potensialı beynəlxalq təcrübə ilə əlaqələndirilmiş, Şuşa ilə eyni təbiətə, sahəyə malik olan ərazilər təhlil edilmiş, nümunə inkişaf modelləri hazırlanmışdır. Araşdırmanın nəticəsi göstərir ki, Şuşanı Cənubi Qafqazın mədəni və innovativ turizm mərkəzinə çevirmək və turizmin gələcək inkişafı üçün üç əsas istiqamət - iqtisadi dayanıqlılıq və investisiya cəlbediciliyinin artırılması, mədəni irs və brend dəyərinin formalaşması və qorunması, rəqəmsal texnologiyalara əsaslanan ağıllı turizm modelinin tətbiqi formalaşdırılmalıdır.
Açar sözlər:Şuşa şəhəri, turizm siyasəti, mədəniyyət, innovasiya, ağıllı turizm, PESTEL təhlil, regional inkişaf, mədəni turizm
Xülasə:Аlmаniyаdа gender bərabərliyi həm strukturlu hüquqi baza, həm də həmişə ictimai müzakirələr tərəfindən vacib mövzudur. Almaniya Federativ Respublikasının Konstitusiyasının 3-cü maddəsi qadın və kişilərin bərabər hüquqlara malik olduğunu təsbit edir. Son dövrlərdəl əldə edilən irəliləyişlərə baxmayaraq, xüsusilə əmək bazarında (gender əmək haqqı fərqi) və rəhbər vəzifələrdə təmsilçilikdə hələ də ciddi fərqlər qalır. Hökumət bu bərabərsizlikləri aradan qaldırmaq üçün müxtəlif siyasətlər tətbiq edir. Rəhbər vəzifələrdə qadınların təmsilçiliyi məsələsi də ciddi problem olaraq qalır. Bu problemi həll etmək üçün Аlmaniya 2015-ci ildə böyük şirkətlərin Nəzarət Şuralarında qadınlar üçün 30% kvota tətbiq etdi. Bu tətbiq müəyyən irəliləyişə səbəb olsa da, icraçı rəhbər vəzifələrdə qadınların sayı hələ də çox azdır. Dövlətin bu bərabərliyi təşviq etmək və mövcud çatışmazlıqları aradan qaldırmaq öhdəliyini müəyyən edir. Federal səviyyədə, Bundestaq (Аlmaniya Parlamenti) üçün qadınların təmsilçiliyi haqqında hələ də qanuni kvota yoxdur. Ancaq bu problemə cavab olaraq partiya kvotalarında bir çox əsas siyasi partiyalarda namizədlərin müəyyən faizinin qadın olmasını təmin edən öz daxili kvota sistemləri mövcuddur. 2015-ci ildə böyük şirkətlərin nəzarət şuralarında isə qadınlar üçün məcburi kvota tətbiq edildi. Аlmaniyada valideynlərə iş və ailə həyatını uyğunlaşdırmaq üçün əsas dəstək Valideyn Müavinəti və Valideyn Məzuniyyəti proqramlarıdır. Müavinət ümumilikdə 14 aya qədər ödənilir, lakin hər iki valideyn iştirak etsə hər biri ən azı iki ay məzuniyyət götürsə tam məbləğ alınır. Bu "tərəfdaş ayları" siyasətinin əsas məqsədi ataları uşaq baxımında daha aktiv rol almağa təşviq etməkdir. Bu siyasətlərin yaranmasının səbəbi Аlmаniyаnın uzun müddət "Çörəkqazanan Modeli" əsaslanması olub. Bu modeldə ənənəvi olaraq ata işləyir, ana isə evə və uşaqlara baxır.Bu model qadınların part-time işləməsinə və ya karyera fasiləsi götürməsinə səbəb olur ki, bu da birbaşa gender əmək haqqı fərqini artırır.
Açar sözlər:gender bərabərliyi, kvota, qadın, siyasət
Xülasə:Azərbaycanda alternativ enerji mənbələrinin tətbiqinin iqtisadi stimullaşdırılması bir sıra çətinliklərlə üzləşir. Yüksək ilkin kapital xərcləri, maliyyələşmə məhdudluğu, tənzimləmə qeyri-sabitliyi və infrastrukturun zəif inkişafı bu sahənin genişlənməsini ləngidir. Ənənəvi enerji mənbələrinin qiymət üstünlüyü də AEM-lərin bazar rəqabətini azaldır. Problemlərin həlli üçün dövlət-özəl tərəfdaşlığı, vergi güzəştləri və uzunmüddətli maliyyə mexanizmləri zəruridir.
Açar sözlər:alternativ enerji, iqtisadi stimullaşdırma, maliyyələşmə, tənzimləmə, infrastruktur, enerji bazarı
Xülasə:Məqalədə beynəlxalq mehmanxana sənayesində “albergo difusso” konsepsiyasının inkişafı haqqında qısa məlumat verilir; bu konsepsiya çərçivəsində fəaliyyət göstərən obyektlərin əsas xüsusiyyətlərini (estetik və orijinal şəkildə yenidən qurulmuş tərk edilmiş evlərin mehmanxanalara inteqrasiyası; mehmanxananın təkcə mövcud memarlıqla deyil, həm də yerli mədəniyyət və adət-ənənələrlə incə inteqrasiyası; qonaqların eksklüziv və eyni zamanda orijinal yaşayış ilə təmin edilməsi; tərk edilmiş yaşayış məntəqələrinin inkişafı üçün yeni perspektivlərin açılması, və s.) və bu imkandan istifadə edərək aqroekoturizmdə regionların iqtisadi-sosial inkişafa nail olunmasından bəhz olunur.
Açar sözlər:albergo diffuso, mehmanxana sənayesi, aq roekoturizm, regional inkişaf, mədəni irs, sosial-iqtisadi inkişaf
Xülasə:Məqalədə Qarabağ və Şərqi Zəngəzur iqtisadi rayonlarını əhatə edən post-konflikt ərazilərdə regional turizm klasterinin yaradılmasının zəruriliyi, bu istiqamətdə mümkün imkanlar və maneələr təhlil olunur. Məqsəd ondan ibarətdir ki, işğaldan azad olunmuş bu ərazilərdə davamlı iqtisadi inkişafa nail olunması üçün turizmin potensial imkanlarından tam istifadə edilsin. Təklif olunan model olaraq regional turizm klasteri konsepsiyası çərçivəsində turizm obyektlərinin, infrastrukturun, insan resurslarının və logistik imkanların koordinasiyalı idarə olunmasını əhatə edir. Bu modelin tətbiqi həm dərhal iqtisadi təsirlər, həm də sosial inteqrasiya baxımından əhəmiyyətlidir. Eyni zamanda, məcburi köçkünlərin qayıdışına paralel olaraq yeni iqtisadi strukturların qurulması bu yanaşmanı daha da aktual edir. Təhlil göstərir ki, Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda təbii, mədəni, tarixi resursların çoxluğu, coğrafi müyyət, habelə dəstəkləyici dəyişikliklər (infrastrukturun bərpası, rəqəmsal texnologiyaların tətbiqi) klaster yanaşmasını reallaşdırmaq üçün əsas şərtlərdən hesab oluna bilər. Bu istiqamətdə SWOT analiz, beynəlxalq nümunələr və cədvəllər əsasında təkliflər irəli sürülür.
Açar sözlər:Post-konflikt ərazilər, Qarabağ, turizm klasteri, regional işbirliyi, dayanaqlı turizm, investisiya
Xülasə:IX əsrin sonu – X əsrdə Karolinqlər sülaləsinin zəifləməsi Fransa tarixində dərin siyasi parçalanmaya səbəb oldu. Ölkə çoxsaylı iri feodal torpaqlarına bölünmüşdü. Hər bir feodal özünü demək olar ki, müstəqil hökmdar hesab edir, öz qoşununu saxlayır, vergi toplayır və kral hakimiyyətini tanımaq istəmirdi. Krallığın gücü yalnız Paris və yaxın ərazilərlə məhdudlaşırdı. Belə bir şəraitdə Fransa həm daxildən zəifləmiş, həm də qonşu dövlətlərin təzyiqi qarşısında müdafiəsiz qalmışdı. 987-ci ildə Üq Kapetin kral seçilməsi ölkə tarixində mühüm dönüş nöqtəsi oldu. Kapetinqlər sülaləsi torpaqları tədricən genişləndirərək mərkəzi hakimiyyəti möhkəmləndirdi. Onlar kilsə ilə ittifaqa girərək feodallar üzərində üstünlük qazanmağa çalışdılar. XII əsrdə Fransa torpaqlarının böyük hissəsi İngiltərə krallarının – Plantagenetlərin – əlində idi. Lakin Filip II Avqust (1180–1223) uğurlu müharibələr nəticəsində Normandiyanı və digər mühüm vilayətləri geri qaytardı. 1214-cü ildə Boven döyüşündə qazanılan qələbə Fransa monarxiyasının nüfuzunu xeyli artırdı və krallığın birləşdirilməsi prosesini sürətləndirdi. IX Lüdovik (Müqəddəs Lüdovik, 1226–1270) dövründə kral hakimiyyəti daha da möhkəmləndi. Paris siyasi, iqtisadi və mədəni mərkəzə çevrildi, kral məhkəməsi – Parlament yaradıldı, qanunvericilik sahəsində vahid qaydaların tətbiqinə başlanıldı. IV Filip (1285–1314) həm feodallar, həm də kilsə üzərində üstünlük qazanaraq krallığın mövqeyini daha da gücləndirdi, Fransa krallığını Avropada aparıcı güclərdən birinə çevirdi. Nəticədə, XIV əsrin əvvəllərində Fransa artıq güclü mərkəzləşdirilmiş krallığa çevrilmiş, Avropanın ən qüdrətli və nüfuzlu dövlətlərindən biri kimi formalaşmışdı.
Açar sözlər:Orta əsrlər, Fransada mərkəzləşdirilmiş monarxiya, feodal parçalanma, Kapetinqlər sülaləsi, krallığın birləşdirilməsi, krallığın güclənməsi
Xülasə:Rəqəmsal texnologiyalar artıq turizmin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. İnsanlar oteli, bileti və ya turu əvvəlcə internetdə axtarır, onlayn bron edir və nağdsız ödəyir. Azərbaycanda otellərin və turizm xidmətlərinin böyük hissəsi Booking.com və oxşar OTA sistemləri üzərindən bron qəbul edir, bank və QR əsaslı ödənişlər də geniş yayılıb. Amma mobil self-service tətbiqlər, CRM və AI kimi sistemlər hər yerdə eyni səviyyədə deyil, VR/AR kimi yeniliklər isə hələ zəifdir. Bu araşdırma sorğu olmadan, yalnız açıq mənbələr və turizm sayt/tətbiqlərinin müqayisəsi ilə aparılıb. Əsas çətinliklər regionlarda internet sürətinin və ictimai Wi-Fi şəbəkələrinin bərabər olmaması, rəqəmsal sistemlər üzrə aydın qaydaların tam oturmaması və kiçik bizneslərdə texnologiya və bacarıq üçün yetərli büdcənin olmamasıdır. Buna baxmayaraq, rəqəmsal alətlər düzgün qurulanda növbələri azalda, bronları çoxalda, turistlərin daha uzun qalmasına və daha rahat pul xərcləməsinə səbəb ola bilir. Bu da turizmdən gələn gəliri artırır və uçotu asanlaşdırır. Tədqiqat 2025–2030 üçün turizm zonalarında sürətli internet, KOB-lar üçün dəstək proqramları, CRM və OTA inteqrasiyalarının genişləndirilməsi, QR və rəqəmsal qəbz kimi standartların inkişafı və qısa praktiki təlimlərin təşkilini təklif edir. Məqsəd – xidmət keyfiyyətini yüksəltmək, əməliyyatları sürətləndirmək və turizmdən əldə olunan valyuta gəlirlərinin ölkə iqtisadiyyatına faydasını artırmaqdır.
Açar sözlər:rəqəmsallaşma, turizm sənayesi, onlayn bronlaşdırma (OTA), CRM sistemləri, rəqəmsal ödənişlər və QR, elektron bələdçilər, internet və mobil rabitə infrastrukturu, turist məlumat platformaları
Xülasə:Müasir dövrdə turizm sahəsi regional inkişafın əsas amillərindən biri hesab olunur. Naxçıvan Muxtar Respublikası isə zəngin tarixi-mədəni irsi, unikal təbii resursları və sağlamlıq imkanları ilə ölkənin turizm xəritəsində xüsusi yer tutur. Məqalədə Naxçıvan Muxtar Respublikasında tarixi-mədəni irsin qorunması, bərpası və turizmin inkişafı sahəsində həyata keçirilən kompleks tədbirlər çoxşaxəli şəkildə təhlil edilir. Tədqiqat göstərir ki, regionda mədəni irsin sistemli şəkildə öyrənilməsi və mühafizəsi 2005-ci ildən etibarən yeni mərhələyə qədəm qoymuş, bu dövrdə qəbul olunan mühüm sərəncamlar, konsepsiyalar və dövlət proqramları abidələrin pasportlaşdırılması və elmi inventarlaşdırılması işini əsaslı şəkildə sürətləndirmişdir. Son illərdə çoxsaylı tarixi-memarlıq abidələrinin bərpası, muzeylərin yenilənməsi, turizm marşrutlarının genişləndirilməsi və müasir infrastruktur layihələrinin icrası Naxçıvanın turizm potensialının daha da artmasına şərait yaratmışdır. Ordubad, Culfa, Şahbuz və Babək rayonlarında həyata keçirilən konservasiya və bərpa işləri regionun turizm nüfuzunun yüksəlməsinə və yeni turizm məhsullarının formalaşmasına mühüm töhfə vermişdir. Naxçıvanda müxtəlif turizm marşrutlarının hazırlanması, çoxdilli bukletlərin nəşri və turizm marketinqinin genişləndirilməsi regionun beynəlxalq turizm məkanında mövqeyinin güclənməsinə imkan yaradır. Aparılan təhlillər göstərir ki, dövlət siyasətinin ardıcıllığı, mədəni irsin qorunmasına yönəldilmiş strategiyalar və infrastrukturun müasirləşdirilməsi Naxçıvan Muxtar Respublikasında turizmin vahid, dayanıqlı və uzunmüddətli inkişafını təmin edir. Bu istiqamətdə görülən tədbirlər regionun gələcəkdə beynəlxalq turizm məkanında daha güclü mövqeyə sahib olmasına geniş imkanlar yaradır.
Açar sözlər:Naxçıvan Muxtar Respublikası, mədəni irs, turizm, abidələrin bərpası, sağlamlıq turizmi, infrastruktur, dövlət proqramları.
Xülasə:Böyük Britaniya kimi demokratik ölkələrdə mətbuatın siyasi olaraq üç funksiyası var: informasiya ötürmək, müzakirə və təqdimat. Seçicidə mühakimə bazası yaratmaq üçün ona etibarlı və tam məlumat verilməsi nəzərdə tutulur. Bu məlumat oxuculara hər hansı siyasətin lehinə və ya əleyhinə arqumentlər verməlidir. Britaniya mətbuatı dedikdə əsasən Londonda nəşr olunmuş bir qrup gündəlik və bazar günü qəzetləri nəzərdə tutulur. Bu qəzetlər təkcə İngiltərədə deyil, bütün Britaniya adalarında geniş məlumat dövriyyəsinə malikdir və onlar ölkənin siyasi-ictimai həyatında da çox əhəmiyyətli rola malikdir. Bütün milli qəzetlərin Londonda ofisi var. Böyük dövriyyəyə malik olan qəzetlərin isə Böyük Britaniyanın ikinci böyük mətbuat mərkəzi olan Mançestrdə və Qlazqoda ofisləri var. Çox güman ki, dünyanın heç bir ölkəsində gündəlik milli qəzetlər arasında xəbərlərin çatdırılması sahəsində bu qədər böyük fərqlər yoxdur.
Açar sözlər:mətbuat, senzura, azadlıq, kral xartiyası, qanunvericilik, nəzarət, ictimai sorğu
Xülasə:Bu tədqiqat e.ə. II minillik dövründə Azərbaycan ərazisində yayılmış kurqan, daş qutu və torpaq qəbirlərinin sosial-mədəni əhəmiyyətini araşdırır. Arxeoloji materiallar göstərir ki, bu dəfn formaları qədim icmaların sosial təbəqələşməsini, dini inanclarını və dünyagörüşünü əks etdirirdi. Kurqanlar əsasən yüksək statuslu şəxslərə məxsus olub, ictimai iyerarxiyanın göstəricisi kimi çıxış edirdi. Daş qutu və torpaq qəbirlər isə daha geniş əhali qruplarına aid edilmişdir. Qəbir inventarları — silahlar, bəzək əşyaları və məişət əşyaları — həmin dövrün iqtisadi fəaliyyəti, inanc sistemi və mədəni əlaqələri haqqında mühüm məlumat verir. Bu dəfn formalarının tədqiqi Azərbaycanın qədim etnik və mədəni tarixinin öyrənilməsində mühüm elmi əhəmiyyət daşıyır.
Açar sözlər:Kurqan, daş qutu qəbirləri, torpaq qəbirləri, sosial təbəqələşmə, arxeoloji mədəniyyət, qədim azərbaycan.