Xülasə: Koronavirus iqtisadiyyatın demək olar ki, bütün sahələrinə təsir etmişdir. Bəzi yerlər zərər çəkib və tənəzzülə uğrayıb, digərləri isə inkişaf edib pandemiyadan yararlanmışlar. COVİD-19 pandemiyası qlobal iqtisadi böhrana səbəb olmuşdur. Pandemiyanın təsirləri çox güman ki, onilliklər ərzində bütün dünyada hiss olunacaq. COVID-19 pandemiyasının qlobal təhlükəsi fərdlərə, ailələrə, icmalara və şirkətlərə əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdir. Millətlər COVİD-19-un humanitar və biznes nəticələrini yumşaltmaq üçün həm ölkə daxilində, həm də ölkə daxilində müxtəlif tədbirlər həyata keçirməyə başladılar. Qlobal pandemiyanın nəticələri, eləcə də bu şəraitdə həll edilməli olan fövqəladə hallar, biznesdə getdikcə daha çox hiss olunurdu. Virusun nə qədər sürətlə yayıldığını nəzərə alsaq, onun bizneslərə və maliyyə bazarlarına davamlı mənfi təzyiq göstərdiyini də görə bilərik. Bu hal dünya miqyasında fəlakətin başlanğıcı kimi qiymətləndirilir. Digər tərəfdən, tədarük və paylama marşrutlarında fasilələr, iş yerlərinin və limanların bağlanması, gömrük proseslərinin pozulması, kadr çatışmazlığı, istehlakın azalması kimi çətinliklər birja əməliyyatlarına gündən-günə mənfi təsir göstərməkdə davam edir. COVID-19-un dünyada, xüsusən də inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatlarda davamlı məruz qalması sənayeləşmiş ölkələrlə müqayisədə inkişaf etməkdə olan iqtisadiyyatların makroiqtisadi qeyri-sabitliyin əsas mənbəyi kimi baxıldığını göstərir. Bütün bunları nəzərə alsaq, məqalənin mövzusunun kifayət qədər əhəmiyyətli olduğu aydın olur. Məqalədə pandemiyanın qlobal iqtisadiyyata, o cümlədən Azərbaycana zərərli təsiri dərindən araşdırılır və vurulan zərərin azaldılması üçün tədbirlər müəyyən edilir.
Açar sözlər: COVİD-19, pandemiya, zərər, qeyri-sabitlik, iqtisadi inkişaf
Xülasə: Bank sistemi, iqtisadiyyatın və maliyyə sektorunun əsas dayaq nöqtələrindən biri olaraq, ticarətin və iqtisadi fəaliyyətin inkişafında əhəmiyyətli rol oynayır. Bankların ilkin formaları qədim dövrlərdə mövcud olmuşdur, lakin müasir bank sistemi əsasən orta əsrlərdən başlayaraq formalaşmağa başlamışdır. Bu dövrdə Avropa ölkələrində ticarət bankları yaranmış və kapital toplama vasitələri inkişaf etdirilmişdir. Bank sisteminin təkamülü xüsusilə sənaye inqilabı dövründə sürətlənmiş və iqtisadiyyatın genişlənməsi, maliyyə ehtiyaclarının artması ilə əlaqədar daha da strukturlaşmışdır. Bankların əsas funksiyaları arasında depozitlərin qəbul edilməsi, kreditlərin verilməsi, ödəmə vasitələrinin yaradılması və maliyyə bazarlarında fəaliyyət göstərmək kimi xidmətlər dayanır. Bank sistemi həmçinin mərkəzi banklar tərəfindən tənzimlənir, bu da maliyyə sabitliyinin təmin edilməsi və inflyasiyanın qarşısının alınması məqsədi daşıyır. Azərbaycanın müstəqillik qazandıqdan sonra bank sistemi də keçid dövrü yaşamış və bu çərçivədə hüquqi, institusional və struktur islahatlar həyata keçirilmişdir. Müstəqillik illərində Azərbaycanın bank sektoru inkişaf etmiş və beynəlxalq maliyyə sisteminə inteqrasiya etməyə başlamışdır. Ölkədəki bank sisteminin inkişafı həm daxili iqtisadiyyatın sabitliyinə, həm də beynəlxalq iqtisadi münasibətlərdəki mövqeyinə təsir göstərmişdir. Son dövrlərdə, Azərbaycanın bank sistemi rəqəmsallaşma, fintex texnologiyaları və risklərin idarə olunması kimi sahələrdə yeniliklərlə üzləşməkdədir. Bu yeniliklər bankların daha səmərəli fəaliyyət göstərməsinə və müştərilərə daha keyfiyyətli xidmətlər təqdim etməsinə imkan yaradır. Beləliklə, bank sisteminin formalaşması və təkamülü dövrün iqtisadi və siyasi proseslərinə uyğun şəkildə inkişaf etmiş, maliyyə bazarlarının dərinləşməsi ilə paralel olaraq genişlənmişdir. Bankların fəaliyyəti iqtisadiyyatın bütün sahələrinə təsir göstərmiş və iqtisadi artımın təmin olunmasında mühüm rol oynamışdır.
Açar sözlər: bank sistemi, kredit, depozit, tənzimləmə, rəqəmsallaşma
Xülasə: Məqalə dərin tarixi köklərə malik Azərbaycan və Böyük Britaniya arasında iqtisadi əməkdaşlığa həsr olunub. Azərbaycan 1991-ci ildə müstəqillik əldə etdikdən sonra, Böyük Britaniya Bakı-Tbilisi-Ceyhan kimi enerji layihələrində əsas tərəfdaşa çevrildiyi vaxtdan müasir əməkdaşlıq sürətlə inkişaf etdir. Ölkələrin son illərdə ticarət və investisiya sahəsində əhəmiyyətli irəliləyişlər əldə etməsinə baxmayaraq, onlar həm də mühüm problemlərlə üzləşirlər. Qlobal qeyri-sabitlik, enerji bazarındakı dəyişikliklər və Azərbaycanın neft və qaz ixracından asılılığı hər iki ölkə arasında münasibətlərin sabit qalması üçün diqqət və fəaliyyət tələb edir. Münasibətlərin inkişafı perspektivləri ümidverici görünür. Yüksək texnologiyalar, kənd təsərrüfatı və davamlı inkişaf sahələrində əməkdaşlığın genişlənməsi gözlənilir. İnfrastruktur və təhsil təşəbbüslərinə investisiyalar iki ölkə arasında əlaqələrin möhkəmlənməsinə kömək edə bilər, qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlıq üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Açar sözlər: Azərbaycan, Böyük Britaniya, enerji, investisiya.
Xülasə: Araşdırma davamlı turizmin inkişafında kiçik və orta sahibkarlığın rolundan bəhs edir. Turizm sektorunun inkişafı əlbəttə ki, qeyri-neft sektoruna önəmli dərəcədə töhfə verir. Bu da ölkə iqtisadiyyatının inkişafında müsbət rol oynayır hansı ki, ölkələrin böyüməsində və inkişafında mühüm paya malikdir və mövcud ehtiyatlardan səmərəli istifadə etmək, turizm gəlirlərini artırmaq və iqtisadi vəziyyətin tarazlaşdırılması baxımından əvəzedilməz sektor hesab olunur. Müəssisələrin davamlılığı iqtisadi, sosial və ekoloji cəhətdən məsuliyyətin üzərinə götürülməsidir. Davamlılıq strategiyalarının yaradılması onların iqtisadi göstəricilərə, sosial bərabərliyə və ekoloji prinsiplərə əməl edərək hərəkət etməsi üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Araşdırmada sektorda olan oxşar mal və xidmətlər təklif edən müəssisələrin bir-biri ilə rəqabət məsələləri, rəqabətqabiliyyətlilik, rəqabət dinamikası, həmçinin, müştərilər üçün dəyər yaradan strategiyalarla əlaqədar məsələlərə baxılmışdır. Həmçinin, araşdırmada kiçik və orta sahibkarlıq müəssisələrinin xüsusiyyətləri, güclü və zəif tərəfləri təhlil edilmişdir. Kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin əsas makroiqtisadi gostəriciləri araşdırmada təhlil edilmişdir. 2021 və 2022-ci il üzrə müqayisəli təhlildə həm kiçik, həm də orta sahibkarlıq subyektlərində yaradılmış əlavə dəyər, işçilərin sayı, orta aylıq nominal əməkhaqqı, əsas kapitala investisiyalar, fəaliyyətdə olan sahibkarlıq subyektləri üzrə faiz nisbətləri qeyd olunmuşdur. Bütün bunları nəzərə alaraq məqalənin mövzusunun kifayət qədər əhəmiyyətli olduğu aydın görünür. Məqalədə müəyyən illərin statistik məlumatlarına baxılıb təhlil edilməsi, kiçik və orta sahibkarlıq subyektlərinin zəif tərəflərinin araşdırılıb aradan qaldırılması yolları, güclü tərəflərinin də həmçinin araşdırılıb inkişaf etdirilməsi yolları müəyyən edilir.
Açar sözlər: turizm, kiçik və orta sahibkarlıq, davamlı turizm.
Xülasə: Bu tədqiqat, Azərbaycanlı menecerlərin mədəniyyət meyarlarını Hofstede-nin dəyərlər modeli vasitəsilə araşdırır və Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılmış bir sorğu istifadə edir. Araşdırma altı əsas mədəniyyət indeksi müəyyən edir: - Güc Məsafəsi İndeksi (PDI): 59.55, təşkilat daxilində iyerarxik strukturların mülayim qəbulunu göstərir. - İndividuallıq və Kollektivizm İndeksi (IDV): -6.35, sosial və iş mühitlərində kollektivizmin individuallığa nisbətən üstünlüyünü ifadə edir. - Kişisayağılıq və Qadınsayağılıq İndeksi (MAS): 41.6, ənənəvi kişisayağı və qadınsayağı dəyərlər arasında balanslı bir perspektivi əks etdirir. - Qeyri-müəyyənlikdən Qaçış İndeksi (UAI): 60.5, biznes praktikasında qeyri-müəyyənlik və qeyri-müəyyənliyə qarşı ehtiyatlı bir yanaşmanı nümayiş etdirir. - Qısa Müddətli Meyillilik (LTO): 40.65, uzunmüddətli planlamadan daha çox qısa müddətli hədəflərə yönəldiyini göstərir. - Həyata qarşı tolerantlıq və məhdudiyyət İndeksi (IVR): 24.9, Həyata qarşı məhdudiyyətli bir yanaşma olduğunu və arzuların üzərində nəzarət etməyə üstünlük verildiyini göstərir. Bu nəticələr, Azərbaycanlı menecerlərin ənənəvi dəyərlər və qlobal təsirlər arasında bir balans qurduqlarını, kollektiv yanaşma və ehtiyatlı idarəetmə tərzini nümayiş etdirdiklərini göstərir ki, bu da menecment funsyalarına təsir edir.
Açar sözlər: Menecment, mədəniyyətlərarası menecment , mədəniyyət meyarları
Xülasə: İnformasiya Kommunikasiya Texnologiyaları (İKT) anlayışı, məlumatların toplanması, işlənməsi, saxlanması, ötürülməsi və paylaşılması üçün istifadə olunan texnologiyaları əhatə edir. İKT, müasir cəmiyyətin əsas bir hissəsi halına gəlib. Bu texnologiyalar, informasiya mübadiləsini sürətləndirir, insanların bir-biri ilə əlaqəsini asanlaşdırır və biznes proseslərini optimallaşdırır. İKT-nin inkişafı, həmçinin, sosial, iqtisadi və mədəni sahələrdə də dəyişikliklərə səbəb olur. Bildiyimiz kimi müasir dövr yeni texnologiyaların inkişaf dövrü kimi xarakterizə olunur. Bütün sahələrdə olduğu kimi turizm sektorunda da İnformasiya Kommunikasya Texnologiyalarının (İKT) tətbiqi özünü uğurla biruzə verməkdədir. Məqalədə turizm sektorunda tətbiq olunan yeni texnologiyalar və bu texnologiyaların turizm sahəsində rolu qeyd edilmişdir. Həmçinin, məqalədə turizm müəssiələri və səyahətçilər üçün mobil tətbiqlərin əlyetərliliyi göstərilmişdir.
Açar sözlər: Turizm, effektivlik, informasiya, kommunikasiya, yeni texnologiya.
Xülasə: Mədəniyyətlərarası ünsiyyətin əsasları digər mədəniyyətlərin nümayəndələri ilə uğurlu qarşılıqlı əlaqənin əsas aspektidir. Məqalədə digər ölkələrin və mədəniyyətlərin nümayəndələri ilə ünsiyyət zamanı mədəni xüsusiyyətlərin, linqvistik fərqlərin və davranış nüanslarının dərk edilməsinin vacibliyi nəzərdən keçirilir. Məqalədə mədəni müxtəlifliyə hörmətlə yanaşmağın, öz davranışını digər mədəniyyətlərin norma və dəyərlərinə uyğunlaşdırmağın, eləcə də dil maneələrini və anlaşılmazlığı aradan qaldırmaq bacarığının vacibliyi üzə çıxarılır. Müəllif mədəniyyətlərarası ünsiyyətin əsas prinsiplərini, o cümlədən aktiv dinləmə, fərqliliklərə hörmət, həmsöhbətə uyğunlaşma bacarığı, qeyri-verbal ünsiyyətdən istifadəni ətraflı təsvir edir. Məqalənin sonunda müəllif ümumiləşdirir və oxucuları biznesdə, təhsildə və ümumilikdə ünsiyyətdə uğurlu nəticələr əldə etmək üçün mədəniyyətlərarası ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirməyə təşviq edir.
Açar sözlər: mədəniyyətlərarası kommunikasiya, mədəniyyət, mədəniyyətlərarası münaqişə, dialoq, tolerantlıq.